ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 11-09-10
Tου ΝΙΚΟΥ ΒΑΤΟΠΟΥΛΟΥ
Για πολλούς νέους ανθρώπους αποτελεί «αστικό μύθο» το γεγονός ότι η οδός Πατησίων ήταν «βιτρίνα» της αστικής τάξης, έως τα πρόσφατα χρόνια. Σε ποιον 20άρη να πεις ότι η ακτίνα γύρω από την οδό Τοσίτσα -όχι πολύ παλιά- ήταν κάτι σαν το «Κολωνάκι» όπως νοείται σήμερα. Αλλά, πέρα από την κατάντια όλου του άξονα της Πατησίων από το Μουσείο ώς το τέρμα του, αυτό που πιο πολύ ενοχλεί είναι το «υπήρξε», το «ήταν» και το «τότε».
Αυτό το «τότε», που θάμπωσε και γλίστρησε στον αθηναϊκό χρόνο, ανυπεράσπιστο, σαν η απώλειά του να ήταν απόλυτα λογική και νομοτελειακή, δεν μπορεί να έχει αφεθεί μόνο στη δύναμη της συναισθηματικής νοσταλγίας. Διότι, όσο ισχυρή και αν είναι η επίδρασή της, η απώλεια του μεγαλύτερου γεωγραφικού διαμερίσματος που ήταν έως πρόσφατα συμπαγώς μεσοαστικό είναι πρωτίστως ένα πολιτικό ζήτημα με σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Το βλέπουμε ολόγυρα όχι μόνο στην αλλαγή της πληθυσμιακής σύνθεσης και στην αποδυνάμωση της αγοράς, αλλά και στην ανάπτυξη αμυντικών και επιθετικών συμπεριφορών, συχνά με ακραίες εκδηλώσεις.
Είναι εντυπωσιακό να γίνεται κανείς μάρτυρας της μεταβολής της κοινωνικής συμπεριφοράς ακόμη και φιλήσυχων πολιτών, όταν η μαγική ισορροπία μεταξύ επιθυμητής τάξης και φυσικής ανομίας διαταραχθεί επικίνδυνα. Αυτό έχει συμβεί στην Πατησίων και όχι μόνο στην οδό Τοσίτσα, που είναι πλέον «σοκαριστική», αλλά και στην πλατεία Αμερικής. Μία κάτοικος κατήγγειλε προ ημερών ότι στην επιφάνεια της πλατείας κάνουν την μπουγάδα τους αλλοδαποί μετανάστες. Πέραν της εικόνας που φέρνει κανείς στο νου (απίστευτη, αν σκεφτεί κανείς ότι η πλατεία Αμερικής ήταν μία από τις πιο «μπουρζουά» περιοχές της Αθήνας), εντυπωσιάζει το γεγονός ότι η απώλεια της ψυχραιμίας είναι κάτι που θα πρέπει σύντομα να αντιμετωπίσουμε. Η καταγγελία δηλώνει αγανάκτηση και απόγνωση και υπονοεί ότι εφόσον ο δήμος, τα υπουργεία και η αστυνομία δεν αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους, τον «νόμο» θα πάρουν στα χέρια οι «παλιοί» Αθηναίοι.
Υπάρχει ένας εν δυνάμει κοινωνικός αναβρασμός που μπορεί να οδηγήσει σε έκρηξη. Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι ενώ το πρόβλημα έχει διαγνωστεί, τα «μέτρα» δεν παίρνονται. Θα κληθούμε όλοι να πληρώσουμε.
Κυριακή 12 Σεπτεμβρίου 2010
Δευτέρα 6 Σεπτεμβρίου 2010
Προς τη μεγιστοποίηση της έντασης της εμπειρίας
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 05-06-10
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ*
Τα αρχαία μνημεία και οι αρχαιολογικοί μας χώροι, πέρα από την όποια συναισθηματική αξία έχουν για τον μέσο Νεοέλληνα, μπορούν να δώσουν και υψηλή προστιθέμενη αξία στην ανταγωνιστικότητα της χώρας μας, είτε σε γεωπολιτικό επίπεδο μέσω της πολιτιστικής διπλωματίας, είτε/και σε τουριστικό επίπεδο μέσω της τουριστικής πολιτικής.
Πολλοί νομίζουν ότι τα αρχαία μνημεία είναι ένα από τα δυνατά χαρτιά του τουρισμού μας. Λίγοι όμως γνωρίζουμε ότι μόνο το 2% των τουριστών μας έχει ως βασικό και κύριο λόγο του ταξιδιού του στην Ελλάδα να ζήσει την εμπειρία του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.
Εδώ είναι η πρόκληση: να διαμορφώσουμε και να δυναμώσουμε αυτή την εμπειρία με όρους σύγχρονης, διαχρονικής έκφρασης. Να κάνουμε αυτή την εμπειρία ζητούμενο, όνειρο ζωής για πολλούς επισκέπτες.
Στη σημερινή εποχή υπάρχει η σχετική «τεχνολογία». Λέγεται visitor management και σκοπεύει στη μεγιστοποίηση της έντασης της εμπειρίας. Εντάσσεται σε μια «πελατοκεντρική» προσέγγιση, να εξυπηρετήσει δηλαδή τον επισκέπτη κι όχι τον ανεύθυνο δημόσιο υπάλληλο. Ωρες λειτουργίας που γνωστοποιούνται έγκαιρα και τηρούνται.
Λειτουργοί με γνώσεις και παθιασμένοι με το αντικείμενο. Πληροφοριακό υλικό ποιότητας αντίστοιχης με τη σημασία και το ειδικό βάρος των μνημείων. Διαδικτυακή παρουσία που θα υπερέχει και θα συναρπάζει εξ αποστάσεως.
Οι ενδιαφερόμενοι για τα αρχαία μνημεία μας επισκέπτες έχουν ευήκοα ώτα σε κάθε (νεο)ελληνικού ενδιαφέροντος θέμα. Συνήθως είναι άνθρωποι με δυνατότητες επιρροής στις πατρίδες τους. Μπορούν να γίνουν πρεσβευτές μας και να προβάλλουν την Ελλάδα πολύ καλύτερα από τα πανάκριβα σποτάκια στα διεθνή τηλεοπτικά μέσα.
Τα αρχαία μνημεία μας δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό της χώρας μας ως κοιτίδας του πολιτισμού. Αρα, ΔΕΝ έχουμε κανένα δικαίωμα να στερούμε από τους πολίτες του κόσμου τη μοναδική εμπειρία της επίσκεψης σε αυτά. Πολύ δε περισσότερο δεν έχουν δικαίωμα μερικές θλιβερές μειοψηφίες Νεοελλήνων να βεβηλώνουν τα μνημεία με παντιέρες και αποτσίγαρα, διασύροντας ταυτόχρονα τη χώρα και στερώντας μας μελλοντικούς επισκέπτες. (Δυσανασχετούμε αν δεν προλάβουμε το σούπερ μάρκετ ανοικτό.
Ας αναλογιστούμε τι νιώθει κάποιος που ήρθε στην Αθήνα από τα πέρατα του κόσμου και βρίσκει την Ακρόπολη κλειστή!)
* Ο Γιώργος Δρακόπουλος είναι γενικός διευθυντής του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ).
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ*
Τα αρχαία μνημεία και οι αρχαιολογικοί μας χώροι, πέρα από την όποια συναισθηματική αξία έχουν για τον μέσο Νεοέλληνα, μπορούν να δώσουν και υψηλή προστιθέμενη αξία στην ανταγωνιστικότητα της χώρας μας, είτε σε γεωπολιτικό επίπεδο μέσω της πολιτιστικής διπλωματίας, είτε/και σε τουριστικό επίπεδο μέσω της τουριστικής πολιτικής.
Πολλοί νομίζουν ότι τα αρχαία μνημεία είναι ένα από τα δυνατά χαρτιά του τουρισμού μας. Λίγοι όμως γνωρίζουμε ότι μόνο το 2% των τουριστών μας έχει ως βασικό και κύριο λόγο του ταξιδιού του στην Ελλάδα να ζήσει την εμπειρία του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.
Εδώ είναι η πρόκληση: να διαμορφώσουμε και να δυναμώσουμε αυτή την εμπειρία με όρους σύγχρονης, διαχρονικής έκφρασης. Να κάνουμε αυτή την εμπειρία ζητούμενο, όνειρο ζωής για πολλούς επισκέπτες.
Στη σημερινή εποχή υπάρχει η σχετική «τεχνολογία». Λέγεται visitor management και σκοπεύει στη μεγιστοποίηση της έντασης της εμπειρίας. Εντάσσεται σε μια «πελατοκεντρική» προσέγγιση, να εξυπηρετήσει δηλαδή τον επισκέπτη κι όχι τον ανεύθυνο δημόσιο υπάλληλο. Ωρες λειτουργίας που γνωστοποιούνται έγκαιρα και τηρούνται.
Λειτουργοί με γνώσεις και παθιασμένοι με το αντικείμενο. Πληροφοριακό υλικό ποιότητας αντίστοιχης με τη σημασία και το ειδικό βάρος των μνημείων. Διαδικτυακή παρουσία που θα υπερέχει και θα συναρπάζει εξ αποστάσεως.
Οι ενδιαφερόμενοι για τα αρχαία μνημεία μας επισκέπτες έχουν ευήκοα ώτα σε κάθε (νεο)ελληνικού ενδιαφέροντος θέμα. Συνήθως είναι άνθρωποι με δυνατότητες επιρροής στις πατρίδες τους. Μπορούν να γίνουν πρεσβευτές μας και να προβάλλουν την Ελλάδα πολύ καλύτερα από τα πανάκριβα σποτάκια στα διεθνή τηλεοπτικά μέσα.
Τα αρχαία μνημεία μας δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό της χώρας μας ως κοιτίδας του πολιτισμού. Αρα, ΔΕΝ έχουμε κανένα δικαίωμα να στερούμε από τους πολίτες του κόσμου τη μοναδική εμπειρία της επίσκεψης σε αυτά. Πολύ δε περισσότερο δεν έχουν δικαίωμα μερικές θλιβερές μειοψηφίες Νεοελλήνων να βεβηλώνουν τα μνημεία με παντιέρες και αποτσίγαρα, διασύροντας ταυτόχρονα τη χώρα και στερώντας μας μελλοντικούς επισκέπτες. (Δυσανασχετούμε αν δεν προλάβουμε το σούπερ μάρκετ ανοικτό.
Ας αναλογιστούμε τι νιώθει κάποιος που ήρθε στην Αθήνα από τα πέρατα του κόσμου και βρίσκει την Ακρόπολη κλειστή!)
* Ο Γιώργος Δρακόπουλος είναι γενικός διευθυντής του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ).
Κυριακή 5 Σεπτεμβρίου 2010
Το Ιερό της Αρτέμιδος
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΗΝ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 31.08.2010
Κύριε διευθυντά
Διαβάζοντας το άρθρο με τίτλο «Καμιά εξέλιξη για το ιερό της Αγροτέρας Αρτέμιδος», θα ήθελα, στο πνεύμα της πληρέστερης ενημέρωσης, να επισημάνω κάποιες ανακρίβειες καθοριστικής σημασίας:
Το τετράγωνο που περικλείεται από τις οδούς Αρδηττού, Θωμοπούλου, Κεφάλου και Κούτουλα, το οποίο και κρίθηκε επανειλημμένως απαλλοτριωτέο, ουδέποτε έχει οικοδομηθεί μετά την απόφαση του ΚΑΣ το 1964. Η αναφορά στην πολυκατοικία που κτίσθηκε κατά την περίοδο της δικτατορίας βρίσκεται εκτός του προαναφερθέντος τετραγώνου, καθώς περικλείεται από τις οδούς Κουτούλα, Αρδηττού και Σορβόλου. Συνορεύει δηλαδή με τον εν λόγω αρχαιολογικό χώρο προς τον νότο, έχοντας κοινή οδό την Κούτουλα.
Βάσει των παραπάνω, η αναφορά του συντάκτη ότι «κατά την περίοδο της δικτατορίας, αίφνης αίρεται η απαλλοτρίωση ενός τμήματος του δεσμευμένου τετραγώνου στο οποίο κτίζεται πολυκατοικία [...]», είναι ανεδαφική.
Σε δορυφορική φωτογραφία, φαίνεται ξεκάθαρα η οριοθέτηση του αρχαιολογικού χώρου και η θέση της «χουντικής» πολυκατοικίας.
Βεβαίως, με ενθουσιασμό θα δεχόμασταν την επέκταση του αρχαιολογικού χώρου και στο κομμάτι που αναφέρεται ο συντάκτης του ρεπορτάζ. Αλλωστε, είναι κάτι που έχει προταθεί τόσο από τον ΣΑΔΑΣ - ΠΕΑ (Σύλλογος Αρχιτεκτόνων) όσο και στη μεταπτυχιακή εργασία του αρχιτέκτονα κ. Γουλιέλμου Ορεστίδη, με επιβλέποντα καθηγητή τον κ. Μανόλη Κορρέ.
Ιωσήφ Ευφραιμίδης - Αρχιτέκτων - Πολεοδόμος
Κύριε διευθυντά
Διαβάζοντας το άρθρο με τίτλο «Καμιά εξέλιξη για το ιερό της Αγροτέρας Αρτέμιδος», θα ήθελα, στο πνεύμα της πληρέστερης ενημέρωσης, να επισημάνω κάποιες ανακρίβειες καθοριστικής σημασίας:
Το τετράγωνο που περικλείεται από τις οδούς Αρδηττού, Θωμοπούλου, Κεφάλου και Κούτουλα, το οποίο και κρίθηκε επανειλημμένως απαλλοτριωτέο, ουδέποτε έχει οικοδομηθεί μετά την απόφαση του ΚΑΣ το 1964. Η αναφορά στην πολυκατοικία που κτίσθηκε κατά την περίοδο της δικτατορίας βρίσκεται εκτός του προαναφερθέντος τετραγώνου, καθώς περικλείεται από τις οδούς Κουτούλα, Αρδηττού και Σορβόλου. Συνορεύει δηλαδή με τον εν λόγω αρχαιολογικό χώρο προς τον νότο, έχοντας κοινή οδό την Κούτουλα.
Βάσει των παραπάνω, η αναφορά του συντάκτη ότι «κατά την περίοδο της δικτατορίας, αίφνης αίρεται η απαλλοτρίωση ενός τμήματος του δεσμευμένου τετραγώνου στο οποίο κτίζεται πολυκατοικία [...]», είναι ανεδαφική.
Σε δορυφορική φωτογραφία, φαίνεται ξεκάθαρα η οριοθέτηση του αρχαιολογικού χώρου και η θέση της «χουντικής» πολυκατοικίας.
Βεβαίως, με ενθουσιασμό θα δεχόμασταν την επέκταση του αρχαιολογικού χώρου και στο κομμάτι που αναφέρεται ο συντάκτης του ρεπορτάζ. Αλλωστε, είναι κάτι που έχει προταθεί τόσο από τον ΣΑΔΑΣ - ΠΕΑ (Σύλλογος Αρχιτεκτόνων) όσο και στη μεταπτυχιακή εργασία του αρχιτέκτονα κ. Γουλιέλμου Ορεστίδη, με επιβλέποντα καθηγητή τον κ. Μανόλη Κορρέ.
Ιωσήφ Ευφραιμίδης - Αρχιτέκτων - Πολεοδόμος
Καλά νέα από του Ψυρρή
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 13-08-10
Tου ΔΗΜΗΤΡΗ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ
Στην Αθήνα ενδημούν πολλοί και διαφορετικοί μύθοι. Ενας εξ αυτών θέλει την «αναβάθμιση» του Ψυρρή να προήλθε μέσα από προγράμματα αναβάθμισης της παλιάς γειτονιάς μικροβιοτεχνών και εμπόρων στην καρδιά της Αθήνας. Η πραγματικότητα είναι ότι πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες δεν υπήρξε καμία ανάλογη πρωτοβουλία. Ή τουλάχιστον, αν υπήρξε, δεν εφαρμόστηκε. Πλην της ανακατασκευής ενός κεντρικού δρόμου (της οδού Αγίων Αναργύρων) και ορισμένων παράπλευρων οδών που προκάλεσε το πρώτο κύμα ενδιαφέροντος από υποψήφιους επενδυτές της «βιομηχανίας» της διασκέδασης, μεσημβρινής ή νυχτερινής.
Αυτό που συνέβη στου Ψυρρή είναι γνωστό στους περισσότερους Αθηναίους. Μια εντελώς αποσπασματική πρωτοβουλία της κεντρικής διοίκησης διαμόρφωσε συνθήκες ανεξέλεγκτης εμπορικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας χωρίς κανόνες και, κυρίως, χωρίς υποδομές. Κάποιος «σφύριξε» ότι του Ψυρρή «αναβαθμίζεται» κι αυτό ήταν. Μέσα σε δύο χρόνια η ήσυχη συνοικία μεταβλήθηκε σε «ναό» της νυχτερινής Αθήνας. Ενα μεγάλο πανηγύρι στήθηκε πάνω σε άθλιους δρόμους, ακόμα πιο άθλια πεζοδρόμια, σε μικροσκοπικά σοκάκια που στέναζαν από Ι.Χ. και τζιπ.
Πολύ πριν από την κρίση, η φούσκα του Ψυρρή έσκασε. Πολλά καταστήματα, γκαλερί, εστιατόρια, μεζεδοπωλεία, μπαρ έκλεισαν.
Και τη στιγμή που τα φώτα έσβηναν, άρχισε η πρώτη πραγματική ανάπλαση της γειτονιάς (από τον Δήμο Αθηναίων) με εκτεταμένες πεζοδρομήσεις και διαμορφώσεις ενός σημαντικού αριθμού οδών σε δρόμους ήπιας κυκλοφορίας. Αυτό σημαίνει μεγάλα πεζοδρόμια και περιορισμένες θέσεις στάθμευσης, κυρίως για μόνιμους κατοίκους και εμπόρους της περιοχής. Παράλληλα με τις εργασίες που συνεχίζονται, παρατηρείται μια αναστροφή του κλίματος. Μια σειρά από νέα καταστήματα που απευθύνονται σε νέους καταναλωτές της εναλλακτικής σκηνής και γραφεία προσανατολισμένα περισσότερο σε δημιουργικούς τομείς (γραφιστική, αρχιτεκτονική, ντιζάιν, κ.λπ.) συγκροτούν ένα νέο πυρήνα ενδιαφέροντος.
Κανείς δεν μπορεί να προδιαγράψει με βεβαιότητα τη συνέχεια αυτής της δεύτερης φάσης ανάπτυξης της γειτονιάς. Αλλά μπορούμε να κρατήσουμε δύο διδάγματα απ’ όσα έχουμε δει μέχρι σήμερα.
Οι «αναπλάσεις» στο αρχικό μοντέλο «αναβάθμισης» του Ψυρρή (στου κασίδη το κεφάλι) έχουν πολύ ρηχό πάτο και προσφέρουν ελάχιστα. Δεν νοείται αστική ανάπλαση χωρίς πρώτα να έχεις τακτοποιήσει κρίσιμα ζητήματα όπως η κίνηση ή η στάθμευση των αυτοκινήτων και, το βασικότερο, η διέλευση των πεζών. Ειδικά σε πόλεις σαν την Αθήνα με τόσο πυκνοδομημένο πολεοδομικό ιστό (πόσω μάλλον σε γειτονιές σαν στου Ψυρρή!) το να αφήνεις τα πράγματα να πάρουν τον δρόμο τους είναι η καλύτερη συνταγή για την καταστροφή.
Tου ΔΗΜΗΤΡΗ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ
Στην Αθήνα ενδημούν πολλοί και διαφορετικοί μύθοι. Ενας εξ αυτών θέλει την «αναβάθμιση» του Ψυρρή να προήλθε μέσα από προγράμματα αναβάθμισης της παλιάς γειτονιάς μικροβιοτεχνών και εμπόρων στην καρδιά της Αθήνας. Η πραγματικότητα είναι ότι πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες δεν υπήρξε καμία ανάλογη πρωτοβουλία. Ή τουλάχιστον, αν υπήρξε, δεν εφαρμόστηκε. Πλην της ανακατασκευής ενός κεντρικού δρόμου (της οδού Αγίων Αναργύρων) και ορισμένων παράπλευρων οδών που προκάλεσε το πρώτο κύμα ενδιαφέροντος από υποψήφιους επενδυτές της «βιομηχανίας» της διασκέδασης, μεσημβρινής ή νυχτερινής.
Αυτό που συνέβη στου Ψυρρή είναι γνωστό στους περισσότερους Αθηναίους. Μια εντελώς αποσπασματική πρωτοβουλία της κεντρικής διοίκησης διαμόρφωσε συνθήκες ανεξέλεγκτης εμπορικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας χωρίς κανόνες και, κυρίως, χωρίς υποδομές. Κάποιος «σφύριξε» ότι του Ψυρρή «αναβαθμίζεται» κι αυτό ήταν. Μέσα σε δύο χρόνια η ήσυχη συνοικία μεταβλήθηκε σε «ναό» της νυχτερινής Αθήνας. Ενα μεγάλο πανηγύρι στήθηκε πάνω σε άθλιους δρόμους, ακόμα πιο άθλια πεζοδρόμια, σε μικροσκοπικά σοκάκια που στέναζαν από Ι.Χ. και τζιπ.
Πολύ πριν από την κρίση, η φούσκα του Ψυρρή έσκασε. Πολλά καταστήματα, γκαλερί, εστιατόρια, μεζεδοπωλεία, μπαρ έκλεισαν.
Και τη στιγμή που τα φώτα έσβηναν, άρχισε η πρώτη πραγματική ανάπλαση της γειτονιάς (από τον Δήμο Αθηναίων) με εκτεταμένες πεζοδρομήσεις και διαμορφώσεις ενός σημαντικού αριθμού οδών σε δρόμους ήπιας κυκλοφορίας. Αυτό σημαίνει μεγάλα πεζοδρόμια και περιορισμένες θέσεις στάθμευσης, κυρίως για μόνιμους κατοίκους και εμπόρους της περιοχής. Παράλληλα με τις εργασίες που συνεχίζονται, παρατηρείται μια αναστροφή του κλίματος. Μια σειρά από νέα καταστήματα που απευθύνονται σε νέους καταναλωτές της εναλλακτικής σκηνής και γραφεία προσανατολισμένα περισσότερο σε δημιουργικούς τομείς (γραφιστική, αρχιτεκτονική, ντιζάιν, κ.λπ.) συγκροτούν ένα νέο πυρήνα ενδιαφέροντος.
Κανείς δεν μπορεί να προδιαγράψει με βεβαιότητα τη συνέχεια αυτής της δεύτερης φάσης ανάπτυξης της γειτονιάς. Αλλά μπορούμε να κρατήσουμε δύο διδάγματα απ’ όσα έχουμε δει μέχρι σήμερα.
Οι «αναπλάσεις» στο αρχικό μοντέλο «αναβάθμισης» του Ψυρρή (στου κασίδη το κεφάλι) έχουν πολύ ρηχό πάτο και προσφέρουν ελάχιστα. Δεν νοείται αστική ανάπλαση χωρίς πρώτα να έχεις τακτοποιήσει κρίσιμα ζητήματα όπως η κίνηση ή η στάθμευση των αυτοκινήτων και, το βασικότερο, η διέλευση των πεζών. Ειδικά σε πόλεις σαν την Αθήνα με τόσο πυκνοδομημένο πολεοδομικό ιστό (πόσω μάλλον σε γειτονιές σαν στου Ψυρρή!) το να αφήνεις τα πράγματα να πάρουν τον δρόμο τους είναι η καλύτερη συνταγή για την καταστροφή.
Σάββατο 4 Σεπτεμβρίου 2010
Εξωραϊσμός του ιστορικού κέντρου
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 20-08-10
Ανάπλαση της Πλατείας Θεάτρου, αλλά και δημιουργία νέας πλατείας δίπλα στο Εθνικό Θέατρο
Της ΕΛΕΝΑΣ ΚΑΡΑΝΑΤΣΗ
Το στοίχημα για το πέρασμα από την παρακμή του κέντρου της Αθήνας στην αναβάθμιση είναι μεγάλο, και το εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο. Ισως, όμως, όχι ακατόρθωτο. Και μολονότι η καταπολέμηση της εγκληματικότητας βαραίνει στη συνείδηση των περισσότερων, ο εξωραϊσμός της εικόνας του ιστορικού κέντρου δεν είναι αμελητέα υπόθεση. Τα σχέδια του υπουργείου Περιβάλλοντος και του Δήμου Αθηναίων για την ανάπλαση της πλατείας Θεάτρου, αλλά και της δημιουργίας μιας νέας πλατείας δίπλα στο Εθνικό Θέατρο είναι υπό εξέλιξη.
Ειδικότερα, σε περίπου δύο εβδομάδες αναμένεται να ξεκινήσει η διαδικασία της κατεδάφισης του κτιρίου του ΝΑΤ (Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου) στη συμβολή των οδών Μενάνδρου - Βερανζέρου και Ξούθου. Πρόκειται για το κτίριο, το οποίο αγόρασε πρόσφατα ο Δήμος Αθηναίων, προκειμένου να χωροθετήσει σε έκταση 1,3 στρεμμάτων τη νέα κεντρική πλατεία. «Η κατεδάφιση και η απομάκρυνση των υλικών είναι ένα δύσκολο έργο, που θα διαρκέσει 40 ημέρες. Το πιθανότερο είναι να χρησιμοποιηθούν δυναμίτες στο εσωτερικό» εξηγεί στην «Κ» η πολεοδόμος - σύμβουλος του δημάρχου Αθηναίων, κ. Τασία Λαγουδάκη. Η πλατεία αναμένεται να πρασινίσει σταδιακά από τον Ιανουάριο, ενώ παράλληλα θα «τρέχει» ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την αναμόρφωση της οδού Μενάνδρου, ώστε ο δρόμος και οι πλατείες του να έχουν ενιαία αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά.
Αν τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα, τον χειμώνα του 2011, οι κάτοικοι της Αθήνας θα δουν πεζοδρομημένη την οδό Ξούθου, καθώς επίσης φυτά και δέντρα στο σημείο του γκρεμισμένου κτιρίου. Την κατασκευή υπόγειου γκαράζ απέκλεισε η κ. Λαγουδάκη, η οποία επισήμανε ότι μπορεί να χρειαστεί ακόμα και εξυγίανση του εδάφους, κάτι που θα εξεταστεί μετά την κατεδάφιση. Φιλοδοξία του δήμου είναι να εγκαινιαστεί η νέα πλατεία την άνοιξη του 2011, η οποία πιθανόν να ονομαστεί (με εισήγηση Κακλαμάνη στο Δημοτικό Συμβούλιο) Παξινού - Μινωτής, καθώς γειτνιάζει με το Εθνικό Θέατρο.
Διαγωνισμός
Στην άλλη άκρη της πολύπαθης οδού Μενάνδρου, η υποβαθμισμένη πλατεία Θεάτρου περιμένει την ανάπλασή της. Ηδη, τρέχει εδώ και λίγες εβδομάδες πανευρωπαϊκός αρχιτεκτονικός διαγωνισμός και η προθεσμία υποβολής των μελετών λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων και Αναπλάσεις.
Ενας από τους στόχους είναι να μείνει ζωντανός οργανισμός η πλατεία ίσως φιλοξενώντας υπηρεσίες της νυν νομαρχίας Αθηνών και της νεοσύστατης Περιφέρειας. Η μεταφορά αυτοδιοικητικών υπηρεσιών στο κτίριο της Διπλαρείου Σχολής είναι μία σκέψη, την οποία δήμος και νομαρχία Αθηνών επεξεργάζονται σοβαρά. Πράσινες παρεμβάσεις με δενδροφυτεύσεις και νησίδες παρόδιας πεύκης, καθώς και επίστρωση με κυβόλιθους αναμένεται να συμπληρώσουν την εικόνα της πλατείας.
Η περιοχή γύρω από την Μενάνδρου θα φωτιστεί. «Πρόκειται για ένα σύστημα ηλεκτροφωτισμού, το οποίο λειτουργεί με τηλεχειρισμό και έχει ήδη δοκιμαστεί με επιτυχία στην περιοχή του Ψυρρή», αναφέρει στην «Κ» η κ. Λαγουδάκη.
Ανάπλαση της Πλατείας Θεάτρου, αλλά και δημιουργία νέας πλατείας δίπλα στο Εθνικό Θέατρο
Της ΕΛΕΝΑΣ ΚΑΡΑΝΑΤΣΗ
Το στοίχημα για το πέρασμα από την παρακμή του κέντρου της Αθήνας στην αναβάθμιση είναι μεγάλο, και το εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο. Ισως, όμως, όχι ακατόρθωτο. Και μολονότι η καταπολέμηση της εγκληματικότητας βαραίνει στη συνείδηση των περισσότερων, ο εξωραϊσμός της εικόνας του ιστορικού κέντρου δεν είναι αμελητέα υπόθεση. Τα σχέδια του υπουργείου Περιβάλλοντος και του Δήμου Αθηναίων για την ανάπλαση της πλατείας Θεάτρου, αλλά και της δημιουργίας μιας νέας πλατείας δίπλα στο Εθνικό Θέατρο είναι υπό εξέλιξη.
Ειδικότερα, σε περίπου δύο εβδομάδες αναμένεται να ξεκινήσει η διαδικασία της κατεδάφισης του κτιρίου του ΝΑΤ (Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου) στη συμβολή των οδών Μενάνδρου - Βερανζέρου και Ξούθου. Πρόκειται για το κτίριο, το οποίο αγόρασε πρόσφατα ο Δήμος Αθηναίων, προκειμένου να χωροθετήσει σε έκταση 1,3 στρεμμάτων τη νέα κεντρική πλατεία. «Η κατεδάφιση και η απομάκρυνση των υλικών είναι ένα δύσκολο έργο, που θα διαρκέσει 40 ημέρες. Το πιθανότερο είναι να χρησιμοποιηθούν δυναμίτες στο εσωτερικό» εξηγεί στην «Κ» η πολεοδόμος - σύμβουλος του δημάρχου Αθηναίων, κ. Τασία Λαγουδάκη. Η πλατεία αναμένεται να πρασινίσει σταδιακά από τον Ιανουάριο, ενώ παράλληλα θα «τρέχει» ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την αναμόρφωση της οδού Μενάνδρου, ώστε ο δρόμος και οι πλατείες του να έχουν ενιαία αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά.
Αν τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα, τον χειμώνα του 2011, οι κάτοικοι της Αθήνας θα δουν πεζοδρομημένη την οδό Ξούθου, καθώς επίσης φυτά και δέντρα στο σημείο του γκρεμισμένου κτιρίου. Την κατασκευή υπόγειου γκαράζ απέκλεισε η κ. Λαγουδάκη, η οποία επισήμανε ότι μπορεί να χρειαστεί ακόμα και εξυγίανση του εδάφους, κάτι που θα εξεταστεί μετά την κατεδάφιση. Φιλοδοξία του δήμου είναι να εγκαινιαστεί η νέα πλατεία την άνοιξη του 2011, η οποία πιθανόν να ονομαστεί (με εισήγηση Κακλαμάνη στο Δημοτικό Συμβούλιο) Παξινού - Μινωτής, καθώς γειτνιάζει με το Εθνικό Θέατρο.
Διαγωνισμός
Στην άλλη άκρη της πολύπαθης οδού Μενάνδρου, η υποβαθμισμένη πλατεία Θεάτρου περιμένει την ανάπλασή της. Ηδη, τρέχει εδώ και λίγες εβδομάδες πανευρωπαϊκός αρχιτεκτονικός διαγωνισμός και η προθεσμία υποβολής των μελετών λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων και Αναπλάσεις.
Ενας από τους στόχους είναι να μείνει ζωντανός οργανισμός η πλατεία ίσως φιλοξενώντας υπηρεσίες της νυν νομαρχίας Αθηνών και της νεοσύστατης Περιφέρειας. Η μεταφορά αυτοδιοικητικών υπηρεσιών στο κτίριο της Διπλαρείου Σχολής είναι μία σκέψη, την οποία δήμος και νομαρχία Αθηνών επεξεργάζονται σοβαρά. Πράσινες παρεμβάσεις με δενδροφυτεύσεις και νησίδες παρόδιας πεύκης, καθώς και επίστρωση με κυβόλιθους αναμένεται να συμπληρώσουν την εικόνα της πλατείας.
Η περιοχή γύρω από την Μενάνδρου θα φωτιστεί. «Πρόκειται για ένα σύστημα ηλεκτροφωτισμού, το οποίο λειτουργεί με τηλεχειρισμό και έχει ήδη δοκιμαστεί με επιτυχία στην περιοχή του Ψυρρή», αναφέρει στην «Κ» η κ. Λαγουδάκη.
Η οδός Πατησίων μπορεί να ελπίζει
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 20-08-10
Τριώροφο νεοκλασικό του 1912 δεσπόζει αναγεννημένο κοντά στην «παρηκμασμένη» πλατεία Αμερικής
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΙΑΛΙΟΥ
ΠΟΛΗ. Η αποκατάσταση με πολύ μεράκι ενός νεοκλασικού του 1912 σε μια περιοχή που υποβαθμίζεται συνεχώς δεν μπορεί παρά να είναι εξαιρετικά νέα. Το τριώροφο κτίριο επί της οδού Πατησίων 180, παρατημένο επί δεκαετίες και μισοσαπισμένο, ξεχωρίζει πλέον σαν μικρό στολίδι, μετά από τέσσερα χρόνια εργασιών, ένα τετράγωνο πριν από την πλατεία Αμερικής. Αυτό που μένει τώρα είναι να βρει την τύχη που του αξίζει, ώστε να πάρει και πάλι τη θέση του στη ζωή της πόλης. Οσοι κινούνται στην οδό Πατησίων, θα το είχαν κάποια στιγμή προσέξει. Το τριώροφο νεοκλασικό των αρχών του περασμένου αιώνα, παρά την πολυετή εγκατάλειψη και τη φυσική φθορά, ήταν ένα από τα ωραιότερα και πιο μεγαλοπρεπή νεοκλασικά στην περιοχή της πλατείας Αμερικής, θυμίζοντας την αίγλη του παρελθόντος της.
Το κτίριο περιήλθε στην οικογένεια Κοντού το 1974, με σκοπό κάποια στιγμή να αξιοποιηθεί. «Oσο κι αν έψαξα, δεν μπόρεσα να βρω περισσότερα στοιχεία για το παρελθόν του, εκτός από το όνομα του προηγούμενου ιδιοκτήτη. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι αρχικά επρόκειτο για κατοικία, το ισόγειο της οποίας μετατράπηκε κάποια στιγμή σε καταστήματα», λέει στην «Κ» ο κ. Πάνος Κοντός, πολιτικός μηχανικός και τρίτη γενιά μιας οικογένειας που ασχολείται με την οικοδομή.
Ενδιαφέροντα στοιχεία
Η πρόσοψη του κτιρίου κηρύχθηκε διατηρητέα το 1990, αλλά το εσωτερικό, λόγω κακής στατικής κατάστασης, κρίθηκε ότι δεν ήταν δυνατόν να διασωθεί. Οι εργασίες αποκατάστασής του ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 2006 και ολοκληρώθηκαν μόλις φέτος. Από τη «μαγική» διαδικασία προέκυψαν πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία. «Οταν ξηλώσαμε τους σοβάδες για να εκτιμήσουμε την κατάσταση της τοιχοποιίας, είδαμε ότι τοίχος από πέτρα στο ισόγειο είχε πλάτος 1,20 μέτρα και στους ορόφους 60 εκατοστά! Είμαστε τυχεροί γιατί η δουλειά που είχε γίνει ήταν μοναδική, ακόμα και οι σημερινοί τεχνίτες και οι μάστορες εντυπωσιάστηκαν» διηγείται ο κ. Κοντός.
Κατά την κατεδάφιση του εσωτερικού προέκυψαν δύο ακόμα ενδιαφέροντα στοιχεία, που αποδεικνύουν τη φροντίδα με την οποία είχε κτιστεί, χρησιμοποιώντας πρωτοποριακές για την εποχή του τεχνολογίες και μεθόδους. «Κάνοντας τομές για να δούμε πού ξεκινά η θεμελίωση -τα παλαιά κτίρια συνήθως δεν είχαν ιδιαίτερα θεμέλια- βρήκαμε ότι το κτίριο είχε μια τρομερή θεμελίωση για την εποχή του: ένα καρέ από πέτρα πάχους 1,20 μ. Επίσης, στους ορόφους είχε πέσει μια λεπτή στρώση μπετόν, σπάνιο εκείνη την εποχή».
Ακριβή αντίγραφα
Το κτίριο κατεδαφίστηκε εσωτερικά με χειροκίνητα μηχανήματα, τα διακοσμητικά στοιχεία απομακρύνθηκαν και έγιναν ακριβή αντίγραφά τους. Στη συνέχεια άρχισε η ανέγερση του εσωτερικού, ακολουθώντας τους ορόφους του παλαιού κτιρίου, ενώ στο τέλος προστέθηκαν δύο όροφοι σε εσοχή και υπόγειο, αυξάνοντας το εμβαδόν του από 840 τ.μ. σε 1.500 τ.μ. «Αλλάξαμε χρώμα στους επιπρόσθετους ορόφους 12 φορές, ώστε να βρούμε το ιδανικό, που δεν θα επισκιάζει το υπόλοιπο κτίριο» περηφανεύεται ο κ. Κοντός. Τα διακοσμητικά επανατοποθετήθηκαν και κατόπιν ανέλαβαν επαγγελματίες ζωγράφοι, που προσέθεσαν διάκοσμο και έκαναν διαδοχικές δοκιμές για τον χρωματισμό των διακοσμητικών. «Τώρα φοβόμαστε να βγάλουμε τις λινάτσες από το ισόγειο, γιατί ξέρουμε ότι την επόμενη ημέρα θα έχει γεμίσει γκράφιτι» λέει ο κ. Κοντός. «Τα κτίρια αυτά είναι μαγεία. Oταν το έχεις στα χέρια σου και το βοηθάς να αναγεννηθεί βήμα βήμα, τότε το πονάς διπλά και τριπλά».
Οι ιδιοκτήτες του κτιρίου εκτιμούν ότι η συνολική επένδυση για την αποκατάστασή του έφθασε τα 1,2 εκατομμύρια ευρώ. Η απορία είναι εύλογη: με δεδομένη τη συνεχή υποβάθμιση της περιοχής, άξιζε τον κόπο και τα χρήματα; «Το γραφείο μας είναι στην οδό Μηθύμνης και έτσι γνωρίζουμε καλά τι συμβαίνει. Δεν εγκαταλείπουμε τη μάχη όμως. Η γκετοποίηση είναι έντονη, αλλά νομίζω ότι τέτοια κτίρια ποτέ δεν πηγαίνουν χαμένα. Ελπίζουμε ότι θα έχει την τύχη που του αξίζει».
Το Τατόι είναι πλέον 138 ετών (και από το 2003... περιμένει)
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 07-07-10
Του Βασίλη Κουτσαβλή*
Το 2003, το πρώην Βασιλικό Κτήμα Τατοΐου πέρασε θριαμβευτικά με τον νόμο Βενιζέλου στο ελληνικό Δημόσιο. Πρόκειται, δηλαδή, πλέον για δημόσια περιουσία και μάλιστα χαρακτηρισμένο στο σύνολό του από το υπουργείο Πολιτισμού Νεώτερο Μνημείο. Το πολιτικό κόστος, η αδιαφορία, η εμπάθεια σε ένα θεσμό που αντιμετωπίζεται ακόμα ως φάντασμα, αλλά και η επιστημονική ανεπάρκεια των αρμοδίων, έχουν οδηγήσει αυτόν τον ιστορικό τόπο, αλλά και ένα πνεύμονα πρασίνου (από τους λίγους που έχουν απομείνει γύρω από την Αθήνα) στην απόλυτη καταστροφή.
Χάρη στις άοκνες προσπάθειες της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, έχει μπει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να τοποθετηθεί κάθε μελλοντική χρήση του χώρου. Ούτε θεματικό πάρκο ούτε άλλη δόμηση ούτε σκληρή εμπορική εκμετάλλευση. Το Κτήμα αποτελεί κατ' αρχήν ένα πλούσιο μνημείο της μεσογειακής Φύσης που χαίρονται εκατοντάδες κάτοικοι των Αθηνών. Αν ρωτήσει κανείς όλους αυτούς που το επισκέπτονται για το μέλλον του χώρου, αυτό που επικρατεί στις σκέψεις όλων είναι ο απόλυτος σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον. Αυτή ήταν και η θέληση του βασιλέως Γεωργίου Α΄ όταν το έχτιζε. Τον πρώτο λόγο να έχει η Φύση, γι' αυτό και όλα τα κτίρια του Κτήματος τα διακρίνει η λιτότητα και η απόλυτη προσαρμογή στο φυσικό τοπίο, που δεν την συναντάει κανείς στα ευρωπαϊκά ανακτορικά συγκροτήματα. Διαδρομές και αλέες, μονοπάτια και γεφύρια, νερά και λίμνες αποτελούν ένα συγκλονιστικό σκηνικό για περπάτημα, ποδηλασία, πικ νικ, ξεκούραση. To Τατόι αποτελεί ήδη ένα μουσείο της Φύσης και αυτό πρέπει να διαφυλαχθεί πάση θυσία για τις ερχόμενες γενιές.
Βασικές προτεραιότητες
1. Η ένταξη του έργου στο ΕΣΠΑ για απρόσκοπτη ροή χρηματοδότησης των έργων αποκατάστασης.
2. Κρίσιμη κρίνεται η σύσταση του Φορέα Διαχείρισης που έχει θεσπιστεί στον νόμο Σουφλιά, αλλά παραμένει ανενεργός. Ο φορέας διαχείρισης θα πρέπει να είναι αυτός που θα θέσει τους στρατηγικούς στόχους για τη μελλοντική χρήση του κτήματος και θα συντονίσει τις ενέργειες αποκατάστασης, με ταυτόχρονη ιεράρχηση αναγκών.
3. Μεταφορά και συντήρηση όλων των κινητών αντικειμένων από το εσωτερικό του κεντρικού ανακτόρου για να ξεκινήσει η μετασκευή του σε Μουσείο.
4. Aμεσες σωστικές ενέργειες στο Οινοποιείο, στην οικία Στουρμ, στο Βουτυροκομείο, στο σπίτι του Κηπουρού και στις Εργατοκατοικίες γύρω από τον αστυνομικό σταθμό.
5. Σταδιακή επαναλειτουργία κτιρίων για συγκέντρωση εσόδων.
O φορέας διαχείρισης δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποτελέσει άλλον ένα κρατικοδίαιτο οργανισμό. Το Τατόι μπορεί να καταστεί αυτοχρηματοδοτούμενο σε βάθος χρόνου, λειτουργώντας ως παραγωγική μονάδα, ως μουσείο και χώρος αναψυχής, να αποτελέσει τουριστικό προορισμό παγκόσμιας εμβέλειας και μοχλό ανάπτυξης σε μια δύσκολη οικονομική συγκυρία.
Η φθορά του χρόνου θα το πληγώσει ανεπανόρθωτα αν δεν υπάρξει συντονισμένη προσπάθεια διάσωσής του. Oπου το κράτος υστερεί, οι ενεργοί πολίτες οφείλουν και πρέπει να παρέμβουν.
* Ο Βασίλης Κουτσαβλής είναι cultural consultant και συντάκτης μελέτης αξιοποίησης Κτήματος Τατοΐου.
Σώθηκε από καταπατητές και θα δενδροφυτευθεί
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 03-06-10
Της Ελενας Kαρανάτση
Ενα από τα μεγαλύτερα και ιστορικότερα δημοτικά κτήματα της χώρας (χρονολογείται από το 1878) αποδίδεται οριστικά στον Δήμο της Αθήνας ύστερα από αλλεπάλληλες καταπατήσεις και δικαστικές διαμάχες. Πρόκειται για οικόπεδο επί της οδού Κόνιαρη, στα Κουντουριώτικα, πίσω από το γήπεδο του Παναθηναϊκού, το οποίο θα αξιοποιηθεί στο πλαίσιο της «Διπλής Ανάπλασης» ως χώρος πρασίνου, ενώ έχει ήδη δενδροφυτευθεί ένα τμήμα του.
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε την αγωγή διεκδικητών, οι οποίοι επιχειρούσαν να ιδιοποιηθούν τον συγκεκριμένο χώρο επικαλούμενοι... τουρκικά πωλητήρια (χοτζέτια). Το δικαστήριο αναγνώρισε την κυριότητα και τους τίτλους ιδιοκτησίας του Δήμου Αθηναίων επί του ακινήτου τουλάχιστον από το έτος 1878, δεχόμενο ότι οι διεκδικητές, σε αντίθεση με τον δήμο, ουδέποτε άσκησαν υλικές πράξεις νομής στο ακίνητο.
«Υστερα από τρία χρόνια συστηματικής δουλειάς ήλθε η δικαστική δικαίωση για την περιβόητη υπόθεση των Αμπελοκήπων και ελπίζουμε ότι θα αποτρέψει τυχόν μιμητές από προσπάθειες σφετερισμού δημόσιας γης στο μέλλον» επεσήμανε ο δήμαρχος Αθηναίων, Νικ. Κακλαμάνης.
Τα εμπόδια μέχρι τη δικαστική δικαίωση ήταν πολλά. Κυρίαρχο, η απώλεια σημαντικών εγγράφων - ντοκουμέντων. Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Κοινωνικής Πολιτικής, κ. Λ. Σκιαδά, «υπήρχε ένα σχεδιάγραμμα του 1878, το οποίο περιέργως είχε καταχωνιαστεί, και άλλα έγγραφα που είχαν χαθεί. Υστερα από πολλές προσπάθειες αποκαταστάθηκε το κρίσιμο σχεδιάγραμμα και μαζί με αυτό η αλήθεια». Συμπαραστάτης στη διεκδίκηση του ακινήτου ήταν ο Πολιτιστικός Περιβαλλοντικός Σύλλογος Κέντρου Αμπελοκήπων.
Της Ελενας Kαρανάτση
Ενα από τα μεγαλύτερα και ιστορικότερα δημοτικά κτήματα της χώρας (χρονολογείται από το 1878) αποδίδεται οριστικά στον Δήμο της Αθήνας ύστερα από αλλεπάλληλες καταπατήσεις και δικαστικές διαμάχες. Πρόκειται για οικόπεδο επί της οδού Κόνιαρη, στα Κουντουριώτικα, πίσω από το γήπεδο του Παναθηναϊκού, το οποίο θα αξιοποιηθεί στο πλαίσιο της «Διπλής Ανάπλασης» ως χώρος πρασίνου, ενώ έχει ήδη δενδροφυτευθεί ένα τμήμα του.
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε την αγωγή διεκδικητών, οι οποίοι επιχειρούσαν να ιδιοποιηθούν τον συγκεκριμένο χώρο επικαλούμενοι... τουρκικά πωλητήρια (χοτζέτια). Το δικαστήριο αναγνώρισε την κυριότητα και τους τίτλους ιδιοκτησίας του Δήμου Αθηναίων επί του ακινήτου τουλάχιστον από το έτος 1878, δεχόμενο ότι οι διεκδικητές, σε αντίθεση με τον δήμο, ουδέποτε άσκησαν υλικές πράξεις νομής στο ακίνητο.
«Υστερα από τρία χρόνια συστηματικής δουλειάς ήλθε η δικαστική δικαίωση για την περιβόητη υπόθεση των Αμπελοκήπων και ελπίζουμε ότι θα αποτρέψει τυχόν μιμητές από προσπάθειες σφετερισμού δημόσιας γης στο μέλλον» επεσήμανε ο δήμαρχος Αθηναίων, Νικ. Κακλαμάνης.
Τα εμπόδια μέχρι τη δικαστική δικαίωση ήταν πολλά. Κυρίαρχο, η απώλεια σημαντικών εγγράφων - ντοκουμέντων. Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Κοινωνικής Πολιτικής, κ. Λ. Σκιαδά, «υπήρχε ένα σχεδιάγραμμα του 1878, το οποίο περιέργως είχε καταχωνιαστεί, και άλλα έγγραφα που είχαν χαθεί. Υστερα από πολλές προσπάθειες αποκαταστάθηκε το κρίσιμο σχεδιάγραμμα και μαζί με αυτό η αλήθεια». Συμπαραστάτης στη διεκδίκηση του ακινήτου ήταν ο Πολιτιστικός Περιβαλλοντικός Σύλλογος Κέντρου Αμπελοκήπων.
Το στοίχημα της Νομικής Σχολής
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 02-07-10
Το ιστορικό κτίριο της οδού Σόλωνος ανακαινίστηκε πλήρως, αλλά ποιος διασφαλίζει την προστασία του;
Του Δημητρη Pηγοπουλου
ΠΟΛΗ. Θα πρέπει μάλλον να βιαστείτε αν θέλετε να απολαύσετε μια πρωτόγνωρη εικόνα: την πρόσοψη της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στην οδό Σόλωνος πεντακάθαρη, και απαστράπτουσα, τόσο αδιανόητα λαμπερή που μοιάζει καινούργια. Είναι που πριν από λίγες ημέρες κατέβηκαν οι σκαλωσιές με τα ικριώματα που κρατούσαν στο σκοτάδι το υπό ανακαίνιση κεντρικό κτίριο της Νομικής. Οι εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού κτιρίου φαίνεται ότι εξελίχθηκαν υποδειγματικά, αλλά την ευχάριστη έκπληξη των Αθηναίων που ξαναβλέπουν με νέο μάτι την παλιά, ελεεινή Νομική διαδέχεται ο ρεαλισμός: πόσες ημέρες μπορεί να αντέξει το θαύμα της οδού Σόλωνος; Πόσο γρήγορα θα επιστρέψουμε στην οικεία εικόνα ενός ακόμα ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος βουτηγμένου στη ρύπανση των συνθημάτων και στην κουρελαρία από τις εκατοντάδες αφίσες κολλημένες σχεδόν σε κάθε ελεύθερη επιφάνεια τοίχου;
Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν και όλοι γνωρίζουν κατά βάθος. Ενας χρήστης του Διαδικτύου στη θέα της πεντακάθαρης Νομικής σχολιάζει με χιούμορ: «Η εμπειρία της ανακαινίσεως του ετέρου κτιρίου της Νομικής αποδεικνύει ότι η ύπαρξις και μόνο αυτής της φωτογραφίας την καθιστά αυτομάτως συλλεκτική – προτείνω τιμή εκκινήσεως εις τα Sotheby’s 30.000 ευρώ». Πραγματικά. Η νέα πτέρυγα της Νομικής Σχολής παραδόθηκε το 2006 και μέχρι τις αρχές της εβδομάδας παρουσίαζε την εξής οικτρή κατάσταση: συνθήματα στους τοίχους, εκτεταμένη αφισοκόλληση ακόμα και στην περίφραξη της εισόδου. Υψηλόβαθμο στέλεχος του Πανεπιστημίου Αθηνών απέδωσε την κακή εικόνα στις πρόσφατες φοιτητικές και πρυτανικές εκλογές και έδωσε τη διαβεβαίωση ότι πολύ σύντομα θα ευπρεπισθούν οι χώροι της νέας πτέρυγας, δίνοντας το καλό παράδειγμα για την πολιτική που θα ακολουθήσουν οι πανεπιστημιακές αρχές και στην περίπτωση του κτιρίου της οδού Σόλωνος.
Αμεση παρέμβαση
Φυσικά στο πλαίσιο της ριζικής ανακαίνισης (νέες ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, συστήματα κλιματισμού, υπερσύγχρονες υποδομές για δίκτυα, Ιντερνετ κ.λπ.) όλες οι «επίφοβες» επιφάνειες του κτιρίου επιστρώθηκαν με ειδικό υλικό αντι-γκράφιτι. Μικρή παρηγοριά όταν έχεις αλλεπάλληλα κρούσματα βανδαλισμών. Kάθε φορά επιστρατεύονται ειδικά συνεργεία καθαρισμού που φυσικά επιβαρύνουν το κόστος λειτουργίας του πανεπιστημίου. Ταυτόχρονα ενισχύθηκε η ασφάλεια του κτιρίου με την εγκατάσταση σχετικής μπάρας, ακριβώς μετά τις σκάλες του ισογείου έτσι ώστε να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η παραβίασή της. Αλλά δυστυχώς πολλές φορές ο «εχθρός» δεν βρίσκεται «έξω», όπως θέλουμε να πιστεύουμε. Για το χάλι των πανεπιστημίων μας μεγάλη είναι η ευθύνη των φοιτητικών παρατάξεων. Δυστυχώς, όσες προσπάθειες συνεννόησης έγιναν μαζί τους έπεσαν στο κενό.
Επί της ουσίας βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο. Το ελληνικό κράτος προχώρησε σε μια σημαντική επένδυση χωρίς να έχει εξασφαλίσει την προστασία της. Το μέλλον της Νομικής είναι προδιαγεγραμμένο όσο οι εξ επαγγέλματος βάνδαλοι παραμένουν στο απυρόβλητο. Οταν ρωτήσαμε τους ιθύνοντες του πανεπιστημίου τι είδους μέριμνα έχει ληφθεί για τη συντήρηση του ανακαινισμένου κτιρίου λάβαμε την απάντηση ότι προβλέπεται «άμεση παρέμβαση» για τον καθαρισμό του. Είναι προφανές ότι το Πανεπιστήμιο Αθηνών σηκώνει τα χέρια ψηλά. Μαζί του και χιλιάδες φορολογούμενοι που βλέπουν τα χρήματά τους να σκορπίζονται σε έναν τρύπιο κουβά.
Το ιστορικό κτίριο της οδού Σόλωνος ανακαινίστηκε πλήρως, αλλά ποιος διασφαλίζει την προστασία του;
Του Δημητρη Pηγοπουλου
ΠΟΛΗ. Θα πρέπει μάλλον να βιαστείτε αν θέλετε να απολαύσετε μια πρωτόγνωρη εικόνα: την πρόσοψη της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στην οδό Σόλωνος πεντακάθαρη, και απαστράπτουσα, τόσο αδιανόητα λαμπερή που μοιάζει καινούργια. Είναι που πριν από λίγες ημέρες κατέβηκαν οι σκαλωσιές με τα ικριώματα που κρατούσαν στο σκοτάδι το υπό ανακαίνιση κεντρικό κτίριο της Νομικής. Οι εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού κτιρίου φαίνεται ότι εξελίχθηκαν υποδειγματικά, αλλά την ευχάριστη έκπληξη των Αθηναίων που ξαναβλέπουν με νέο μάτι την παλιά, ελεεινή Νομική διαδέχεται ο ρεαλισμός: πόσες ημέρες μπορεί να αντέξει το θαύμα της οδού Σόλωνος; Πόσο γρήγορα θα επιστρέψουμε στην οικεία εικόνα ενός ακόμα ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος βουτηγμένου στη ρύπανση των συνθημάτων και στην κουρελαρία από τις εκατοντάδες αφίσες κολλημένες σχεδόν σε κάθε ελεύθερη επιφάνεια τοίχου;
Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν και όλοι γνωρίζουν κατά βάθος. Ενας χρήστης του Διαδικτύου στη θέα της πεντακάθαρης Νομικής σχολιάζει με χιούμορ: «Η εμπειρία της ανακαινίσεως του ετέρου κτιρίου της Νομικής αποδεικνύει ότι η ύπαρξις και μόνο αυτής της φωτογραφίας την καθιστά αυτομάτως συλλεκτική – προτείνω τιμή εκκινήσεως εις τα Sotheby’s 30.000 ευρώ». Πραγματικά. Η νέα πτέρυγα της Νομικής Σχολής παραδόθηκε το 2006 και μέχρι τις αρχές της εβδομάδας παρουσίαζε την εξής οικτρή κατάσταση: συνθήματα στους τοίχους, εκτεταμένη αφισοκόλληση ακόμα και στην περίφραξη της εισόδου. Υψηλόβαθμο στέλεχος του Πανεπιστημίου Αθηνών απέδωσε την κακή εικόνα στις πρόσφατες φοιτητικές και πρυτανικές εκλογές και έδωσε τη διαβεβαίωση ότι πολύ σύντομα θα ευπρεπισθούν οι χώροι της νέας πτέρυγας, δίνοντας το καλό παράδειγμα για την πολιτική που θα ακολουθήσουν οι πανεπιστημιακές αρχές και στην περίπτωση του κτιρίου της οδού Σόλωνος.
Αμεση παρέμβαση
Φυσικά στο πλαίσιο της ριζικής ανακαίνισης (νέες ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, συστήματα κλιματισμού, υπερσύγχρονες υποδομές για δίκτυα, Ιντερνετ κ.λπ.) όλες οι «επίφοβες» επιφάνειες του κτιρίου επιστρώθηκαν με ειδικό υλικό αντι-γκράφιτι. Μικρή παρηγοριά όταν έχεις αλλεπάλληλα κρούσματα βανδαλισμών. Kάθε φορά επιστρατεύονται ειδικά συνεργεία καθαρισμού που φυσικά επιβαρύνουν το κόστος λειτουργίας του πανεπιστημίου. Ταυτόχρονα ενισχύθηκε η ασφάλεια του κτιρίου με την εγκατάσταση σχετικής μπάρας, ακριβώς μετά τις σκάλες του ισογείου έτσι ώστε να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η παραβίασή της. Αλλά δυστυχώς πολλές φορές ο «εχθρός» δεν βρίσκεται «έξω», όπως θέλουμε να πιστεύουμε. Για το χάλι των πανεπιστημίων μας μεγάλη είναι η ευθύνη των φοιτητικών παρατάξεων. Δυστυχώς, όσες προσπάθειες συνεννόησης έγιναν μαζί τους έπεσαν στο κενό.
Επί της ουσίας βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο. Το ελληνικό κράτος προχώρησε σε μια σημαντική επένδυση χωρίς να έχει εξασφαλίσει την προστασία της. Το μέλλον της Νομικής είναι προδιαγεγραμμένο όσο οι εξ επαγγέλματος βάνδαλοι παραμένουν στο απυρόβλητο. Οταν ρωτήσαμε τους ιθύνοντες του πανεπιστημίου τι είδους μέριμνα έχει ληφθεί για τη συντήρηση του ανακαινισμένου κτιρίου λάβαμε την απάντηση ότι προβλέπεται «άμεση παρέμβαση» για τον καθαρισμό του. Είναι προφανές ότι το Πανεπιστήμιο Αθηνών σηκώνει τα χέρια ψηλά. Μαζί του και χιλιάδες φορολογούμενοι που βλέπουν τα χρήματά τους να σκορπίζονται σε έναν τρύπιο κουβά.
Ενα σενάριο σωτηρίας για την Αθήνα
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 11-07-10
Πώς η οικοδομική ανάπτυξη μπορεί να διοχετεύεται σε πολεοδομικά χρήσιμα έργα με σημαντική κοινωνική ωφέλεια
Tου Αριστειδη Γ. Ρωμανου*
Το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής εξήγγειλε μια σειρά από έργα και ρυθμίσεις για την πρωτεύουσα που παρουσιάστηκαν με τίτλο «Αθήνα 2014». Μια προφανής επίκληση του εμβληματικού έτους των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, που μοιάζει όμως να αγνοεί τα καίρια διδάγματα τής τότε προσπάθειας και χάνει την ουσία της. Αλλωστε οι εξαγγελίες οφείλουν να πάρουν τη μορφή συγκροτημένου προγράμματος κι αυτό απαιτεί ένα κατάλληλο σενάριο.
Η ελληνική πολεοδομία έχει παύσει, από το μεσοπόλεμο, να σχεδιάζει το μέλλον των πόλεων. Απλώς τρέχει πίσω από τα προβλήματα, αναβάλλει τη λύση τους και γιγαντώνει έτσι διαρκώς την προβληματική κληρονομιά του μέλλοντος.
Ετσι κάθε πρωτοεμφανιζόμενη -στην πραγματικότητα επανεμφανιζόμενη- κυβέρνηση αυτοσχεδιάζει για να δώσει άμεσες απαντήσεις στα πιεστικά καθημερινά προβλήματα συνήθως με νομοθετικές ρυθμίσεις είτε με παρεμβάσεις επιπέδου Δημοτικής Αρχής, από άποψη δαπάνης και σημασίας, και αφήνει κατά μέρος τα δύσκολα, δηλαδή τα θεμελιώδη έργα υποδομής και πνοής που βελτιώνουν ουσιαστικά το σύνολο της πόλης.
Η πολύπλευρη κρίση της χώρας μας υποχρεώνει να αντιμετωπίσουμε την ανάπτυξη με οπτική μακροπρόθεσμη, και τούτο αφορά και την πολεοδομική εξέλιξη. Καίριο ζήτημα που μοιάζει να αποσιωπάται είναι ο ισχυρός δεσμός των πολεοδομικών έργων με την οικοδομική δραστηριότητα και συνεπώς με την οικονομική ανάπτυξη. Δεσμός που ίσως έχουμε λησμονήσει εξαιτίας του περιορισμού των πολεοδομικών «παρεμβάσεων» σε μικρο-αναπλάσεις, πεζοδρομήσεις, φυτεύσεις, παγκάκια και τραπεζάκια. Στην πραγματικότητα ο πολεοδομικός σχεδιασμός, μέσα από τη σχέση του με την οικοδομική δραστηριότητα, μπορεί να επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό την ίδια την εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Βέβαια η αναφορά στην οικοδομική δραστηριότητα αποτελεί ανάθεμα για ορισμένους, πράγμα αναμενόμενο: σε μια χώρα που τα πάντα ιδεολογικοποιούνται, η οικοδομή έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις (βλέπε τη διαμάχη αν είναι ή όχι παραγωγική δραστηριότητα), που γίνονται εντονότερες σε εποχές στενότητας. Σήμερα το ζήτημα τείνει να πολωθεί ανάμεσα στους φορείς της οικοδομικής δραστηριότητας (εργολάβους, ιδιοκτήτες, κτηματομεσίτες, μηχανικούς) που αντικρούουν τα περιοριστικά μέτρα (παράδειγμα οι αντιδράσεις για το πόθεν έσχες) και σε ένα τμήμα φανατικών οικολόγων που αντιμετωπίζουν την οικοδομική δραστηριότητα, ιδίως την εκτός σχεδίου, αποκλειστικά ως αιτία αλλοίωσης του φυσικού περιβάλλοντος και προσβλέπουν στην κρίση ως ευνοϊκή ευκαιρία ριζικού περιορισμού της δόμησης.
Αλλά δεν είναι καιρός για συγκρούσεις, είναι καιρός για συνθέσεις. Οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι η οικοδομή: α) είναι μια από τις κινητήριες δυνάμεις της ελληνικής οικονομίας με θετικές δευτερογενείς επιπτώσεις σε άλλους τομείς, β) ότι από απληστία έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό εχθρός της καλής πολεοδομίας και εργαλείο επιδείνωσης του αστικού και, περισσότερο, του εξω-αστικού περιβάλλοντος, γ) ότι έχει συγκεντρώσει πόρους της παραοικονομίας και γιγαντώθηκε χάρις εν πολλοίς στο μαύρο χρήμα.
Το συμπέρασμα από τις παραπάνω παραδοχές δεν είναι: «με αφορμή την κρίση τέρμα στην οικοδομή και στροφή σε άλλες παραγωγικές δραστηριότητες» (ποιες άραγε;). Δεν είναι η οικοδόμηση το κακό. Το κακό σχετίζεται με το πού, πόσο, πώς, και για τι χρήση οικοδομούμε, κι ακόμα με τι χρήμα και με τι κόστος. Για να βελτιωθεί συνεπώς η οικονομική και κοινωνική απόδοση της επένδυσης στην οικοδομή, απαιτείται η επανασύνδεσή της με την καλή πολεοδομία: όλο και μεγαλύτερο μέρος της οικοδομικής δραστηριότητας πρέπει να διοχετεύεται σε ορθά σχεδιασμένες, με πολεοδομικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, περιοχές. Ακόμα και η εφαρμογή της πράσινης ανάπτυξης δεν επιτυγχάνεται μόνο με ενσωμάτωση νέων μορφών ενέργειας στην οικοδομή, αλλά πρωτίστως με ένταξη της τελευταίας σε σχεδιασμένα πολεοδομικά πλαίσια.
Προϋπόθεση για ένα υγιή πολεοδομικό σχεδιασμό είναι η σύσταση ενός ισχυρού μηχανισμού που θα σχεδιάζει μακροπρόθεσμα τη μελλοντική ανάπτυξη των πόλεων δίνοντας έμφαση στην ελεγχόμενη διοχέτευση ιδιωτικών επενδύσεων σε στρατηγικής σημασίας πολεοδομικές παρεμβάσεις.
Οι εξαγγελίες του ΥΠΕΚΑ
Η ανυπαρξία ενός τέτοιου μηχανισμού (έστω κι αν αυτό δεν ομολογείται επισήμως) είναι η αιτία που, παρά τις καλές προθέσεις, οι εξαγγελθείσες παρεμβάσεις του ΥΠΕΚΑ για την Αττική παραμένουν μια ασύνδετη σειρά από έργα και ρυθμίσεις που δεν συντίθενται σε ένα συγκροτημένο σύνολο.
Αλλά και η παρουσίαση των εξαγγελιών με τίτλο «Αθήνα 2014», σε μια προφανή επίκληση του εμβληματικού έτους των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, μοιάζει πως χάνει την ουσία και το καίριο δίδαγμα των Αγώνων: ότι το επίτευγμα τής τότε προσπάθειας ήταν η έγκαιρη προετοιμασία της διοργάνωσης (σε αντίθεση προς το όλο εγχείρημα, που μας άφησε ένα μάλλον αρνητικό ισοζύγιο). Η τήρηση των ποιοτικών προδιαγραφών και των χρονικών περιορισμών των έργων (τα οικονομικά μας ξέφυγαν) οφείλεται σε ένα στόχο-ορόσημο στον οποίο εντάχθηκαν όλα τα έργα, μια οραματική ομπρέλα που κάλυψε κρατικό μηχανισμό, πολιτικές δυνάμεις, αγορά και μεγάλο μέρος του κοινωνικού συνόλου και τέλος τη διεθνή δέσμευση της πολιτείας (βλέπε ανελέητο έλεγχο της ελληνικής διοίκησης από την Οργανωτική Επιτροπή και τη ΔΟΕ). Φαίνεται ότι χωρίς δέσμευση αδυνατούμε να δράσουμε αποτελεσματικά, κάτι που παραπέμπει στην επικαιρότητα.
Υποθέτω πως θέλουμε να μετατρέψουμε τις κάπως μαξιμαλιστικές εξαγγελίες για την Αττική σε ένα συγκροτημένο και ρεαλιστικό πρόγραμμα πολεοδομικών έργων με προοπτικές υλοποίησης. Θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε την ως άνω δοκιμασμένη πρακτική των Αγώνων, αποφεύγοντας τα αρνητικά τους. Θα συγκροτούσαμε ένα πρόγραμμα με έργα προφανούς κοινωνικής ωφέλειας και άλλα που θα αποτελούσαν την ατμομηχανή που θα εξασφάλιζε την υλοποίηση τόσο των ίδιων όσο και των πρώτων. Θα ελέγχαμε το πρόγραμμα στο σύνολό του με κριτήρια οικονομικής βιωσιμότητας. Και θα φροντίζαμε η επιλογή των έργων να υπαχθεί σε μια κεντρική οραματική ιδέα, όχι ετεροπροσδιορισμένη (όπως των Αγώνων), αλλά συνειδητά υιοθετημένη, ώστε να τύχει της μέγιστης δυνατής κοινωνικής νομιμοποίησης.
Αλλο μεγαλεπήβολο και άλλο μεγάλο
Το σενάριο της Διεθνούς Εκθεσης Κατοικίας προσφέρει: νέο νόημα σε πολλά από τα πολεοδομικά έργα που εμφανίζονται ως αποκομμένα και αυθαίρετα, κίνητρα στην οικοδομική δραστηριότητα για διοχέτευσή της σε κοινωνικά και πολεοδομικά ωφέλιμους στόχους, δέσμευση του πολιτικού, διοικητικού, επιχειρηματικού και τεχνικού παράγοντα σε ένα εθνικό σχέδιο, εγγύηση για την έγκαιρη ολοκλήρωση του προγράμματος, βολικό χρονικό προγραμματισμό (μελετάμε στην περίοδο των ισχνών αγελάδων, πραγματοποιούμε όταν έρθουν οι παχιές - θα έρθουν κάποτε), υγιείς οικονομικές αρχές (ιδιωτικές επενδύσεις σε ανωδομές και υποδομές, δημόσιος έλεγχος και καθοδήγηση). Τέλος, καθιερώνει την πρωτεύουσα ως εξαιρετικό τουριστικό προορισμό με ένα τρόπο ποιοτικότερο, μακροβιότερο και ηθικότερο από ό,τι συμβόλιζαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Τα παραπάνω ίσως ξενίσουν ως μεγαλεπήβολα. Αλλο όμως μεγαλεπήβολο και άλλο μεγάλο. Μάλλον πρέπει να συνηθίσουμε γρήγορα στην ιδέα πως μπήκαμε σε περίοδο που χρειάζεται να συλλαμβάνουμε και να πραγματοποιούμε μεγάλα. Θα απαιτηθεί ασφαλώς να ενισχυθεί το οπλοστάσιο των ιδεών μας, να τονωθεί το ηθικό μας και να ξαναθυμηθούμε ότι η οικοδομική, ανάπτυξη μπορεί να διοχετεύεται σε πολεοδομικά χρήσιμα έργα με σημαντική κοινωνική ωφέλεια.
Το «όχημα» για την υλοποίηση της ιδέας
Το ζήτημα της κατοικίας είναι η ιδέα που προτείνεται, για τη σημερινή πραγματικότητα. Τομέας όπου η ελληνική κοινωνία είχε σημειώσει διαχρονικά σημαντικά επιτεύγματα, που στην πλειονότητά τους έχουν μείνει χωρίς αξιολόγηση και ανάδειξη από εμάς τους ίδιους (καταφέραμε να απαξιώσουμε ακόμα και την αυτοστέγαση και την αντιπαροχή χάρις στις οποίες πραγματοποιήθηκε η μεταπολεμική στεγαστική αποκατάσταση). Τις τελευταίες δεκαετίες όμως η κατοικία μάς απασχόλησε μόνο από τη σκοπιά του real estate, ενώ το στεγαστικό πρόβλημα, με την έννοια του ευρύτερου στεγαστικού περιβάλλοντος, σημειώνει, για το μεγαλύτερο μέρος του αστικού πληθυσμού, συνεχή επιδείνωση. Η υποβάθμιση στις κεντρικές γειτονιές, τα φαινόμενα Rachmanism1 και Nimbyism2 στην κατοικία των μεταναστών, η εξάπλωση της κατοικίας στις εκτός σχεδίου περιοχές, η εξαγωγή της εμπορευματικής πολυκατοικίας στα προάστια, είναι ενδείξεις πως ήρθε ο καιρός να ασχοληθεί και πάλι η ελληνική κοινωνία με το θέμα της κατοικίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής - για να ξαναθυμηθούμε άλλη μια ξεχασμένη έννοια που αποκτά και πάλι επικαιρότητα.
Διεθνής Εκθεση Κατοικίας
Ως όχημα για την υλοποίηση της ιδέας προτείνεται η οργάνωση μιας Διεθνούς Εκθεσης Κατοικίας για το 2020. Στο διάστημα που μεσολαβεί η Αθήνα καλείται να πραγματοποιήσει μια μεγάλη οικιστική και συνάμα πολεοδομική αναβάθμιση την οποία θα προβάλει στον κόσμο.
Οι εκθέσεις κατοικίας είναι οικοδομικές εκθέσεις. Τα εκθέματά τους δεν είναι μουσειακά, αλλά πραγματοποιημένα οικιστικά συγκροτήματα. Βάσει πολεοδομικού σχεδίου εγκεκριμένου από την πόλη κατασκευαστικές εταιρείες επενδύουν στην ανέγερση συγκροτημάτων οργανωμένης δόμησης, διαθέτοντας στη συνέχεια τα ακίνητα στην ελεύθερη αγορά. Προϊόν αρχιτεκτονικών διαγωνισμών τα κτιριακά σύνολα ενσωματώνουν τεχνολογικές επινοήσεις και αναζωογονούν ολόκληρες περιοχές. Αποτελούν γεγονότα σημαντικά για τον κόσμο της οικοδομικής επιχείρησης, της αρχιτεκτονικής, της Πολεοδομίας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των οικοδομικών υλικών και της κτηματαγοράς. Δέχονται επισκέπτες όχι μόνο στη διάρκεια των εγκαινίων και μετά, αλλά και καθ’ όλη την περίοδο της υλοποίησης των «εκθεμάτων». Αξιοσημείωτη ιστορία οικοδομικών εκθέσεων έχει η Γερμανία, ειδικότερα το Βερολίνο: IBA (Ιnternationale Bauausstellung, 1979-1987) και Interbau Berlin (ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης γειτονιάς Hansaviertel, l957).
Πυρήνα της Διεθνούς Εκθεσης Κατοικίας θα αποτελέσει η υλοποίηση της εύστοχης πρότασης του Στέφανου Μάνου για ανάπτυξη αστικής κατοικίας στα όρια του Μητροπολιτικού Πάρκου του Ελληνικού ως αντάλλαγμα σε απαλλοτριούμενα ακίνητα για τη δημιουργία σημαντικών πάρκων στην πυκνοδομημένη Αθήνα. Το προϊόν και όφελος για την πόλη είναι τετραπλό: δημιουργία ενός ρεαλιστικού Μητροπολιτικού Πάρκου του Ελληνικού, δημιουργία σημαντικών χώρων πρασίνου εκεί ακριβώς που ο λιγότερο ευνοημένος πληθυσμός το έχει μεγαλύτερη ανάγκη, ανάπλαση πυκνοδομημένων οικοδομικών τετραγώνων, δημιουργία ενός μοναδικού προαστίου δίπλα στο γκολφ της Γλυφάδας. Το σύνθετο τούτο πλαίσιο μπορεί να ενσωματώσει και άλλα ζητούμενα της αθηναϊκής Πολεοδομίας, όπως ένα πρότυπο συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας /κατοικίας μεταναστών σε κεντρική περιοχή, μια πιλοτική πράσινη γειτονιά με έμφαση στα αυτόνομα ενεργειακά συστήματα, την ανάπλαση μιας περιοχής με ιστορικό κτιριακό κεφάλαιο. Και άλλα εκκρεμή έργα, όπως το Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο του Φαλήρου (αν δεν θα έχει υλοποιηθεί μέχρι τότε, πράγμα όχι απίθανο!) ή το Διεθνές Εκθεσιακό Κέντρο στο Μητροπολιτικό Πάρκο.
Τα έργα που θα ενταχθούν στη Διεθνή Εκθεση θα δώσουν δουλειά σε ένα ευρύ φάσμα επενδυτικών και κατασκευαστικών εταιρειών (μεγάλης και μεσαίας κλίμακας στο Μητροπολιτικό Πάρκο, μικρότερης στις αναπλάσεις των κεντρικών περιοχών) και η απαραίτητη ρυθμιστική λειτουργία ενός δημόσιου διαχειριστικού οργανισμού θα εξασφαλίσει την εξισορροπητική διοχέτευση μέρους των εισροών από τις παρεμβάσεις στη γη υψηλής απόδοσης στις αναγκαίες ενισχύσεις των καθαρά κοινωφελών έργων.
Οι μελέτες των οικιστικών συγκροτημάτων και δημόσιων χώρων θα εκπονηθούν ύστερα από αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς. Η συμμετοχή διεθνώς γνωστών αρχιτεκτόνων θα αποτελέσει εξαιρετικά θετικό παράγοντα marketing και θα γεννήσει ένα έντονο αρχιτεκτονικό-πολεοδομικό τουρισμό ήδη από την έναρξη των εργασιών.
1 Peter Rachman. Πολωνικής καταγωγής ιδιοκτήτης ακινήτων στο Λονδίνο, διάσημος για την απίστευτη εκμετάλλευση των ενοικιαστών -κυρίως μεταναστών από την Καραϊβική- τους οποίους στοίβαζε στα ημι-εγκαταλειμμένα διαμερίσματα του Notting Hill με ανεξέλεγκτα μισθώματα.
2 ΝΙΜΒΥ. Ακρωνύμιο των λέξεων not in my back yard (όχι στη δική μου αυλή), που δηλώνει την αντίθεση των κατοίκων ενός τόπου στη χωροθέτηση χρήσεων γης που θεωρούνται οχλούσες.
* Ο κ. Α. Γ. Ρωμανός, είναι αρχιτέκτων, πολεοδόμος.
Πώς η οικοδομική ανάπτυξη μπορεί να διοχετεύεται σε πολεοδομικά χρήσιμα έργα με σημαντική κοινωνική ωφέλεια
Tου Αριστειδη Γ. Ρωμανου*
Το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής εξήγγειλε μια σειρά από έργα και ρυθμίσεις για την πρωτεύουσα που παρουσιάστηκαν με τίτλο «Αθήνα 2014». Μια προφανής επίκληση του εμβληματικού έτους των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, που μοιάζει όμως να αγνοεί τα καίρια διδάγματα τής τότε προσπάθειας και χάνει την ουσία της. Αλλωστε οι εξαγγελίες οφείλουν να πάρουν τη μορφή συγκροτημένου προγράμματος κι αυτό απαιτεί ένα κατάλληλο σενάριο.
Η ελληνική πολεοδομία έχει παύσει, από το μεσοπόλεμο, να σχεδιάζει το μέλλον των πόλεων. Απλώς τρέχει πίσω από τα προβλήματα, αναβάλλει τη λύση τους και γιγαντώνει έτσι διαρκώς την προβληματική κληρονομιά του μέλλοντος.
Ετσι κάθε πρωτοεμφανιζόμενη -στην πραγματικότητα επανεμφανιζόμενη- κυβέρνηση αυτοσχεδιάζει για να δώσει άμεσες απαντήσεις στα πιεστικά καθημερινά προβλήματα συνήθως με νομοθετικές ρυθμίσεις είτε με παρεμβάσεις επιπέδου Δημοτικής Αρχής, από άποψη δαπάνης και σημασίας, και αφήνει κατά μέρος τα δύσκολα, δηλαδή τα θεμελιώδη έργα υποδομής και πνοής που βελτιώνουν ουσιαστικά το σύνολο της πόλης.
Η πολύπλευρη κρίση της χώρας μας υποχρεώνει να αντιμετωπίσουμε την ανάπτυξη με οπτική μακροπρόθεσμη, και τούτο αφορά και την πολεοδομική εξέλιξη. Καίριο ζήτημα που μοιάζει να αποσιωπάται είναι ο ισχυρός δεσμός των πολεοδομικών έργων με την οικοδομική δραστηριότητα και συνεπώς με την οικονομική ανάπτυξη. Δεσμός που ίσως έχουμε λησμονήσει εξαιτίας του περιορισμού των πολεοδομικών «παρεμβάσεων» σε μικρο-αναπλάσεις, πεζοδρομήσεις, φυτεύσεις, παγκάκια και τραπεζάκια. Στην πραγματικότητα ο πολεοδομικός σχεδιασμός, μέσα από τη σχέση του με την οικοδομική δραστηριότητα, μπορεί να επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό την ίδια την εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Βέβαια η αναφορά στην οικοδομική δραστηριότητα αποτελεί ανάθεμα για ορισμένους, πράγμα αναμενόμενο: σε μια χώρα που τα πάντα ιδεολογικοποιούνται, η οικοδομή έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις (βλέπε τη διαμάχη αν είναι ή όχι παραγωγική δραστηριότητα), που γίνονται εντονότερες σε εποχές στενότητας. Σήμερα το ζήτημα τείνει να πολωθεί ανάμεσα στους φορείς της οικοδομικής δραστηριότητας (εργολάβους, ιδιοκτήτες, κτηματομεσίτες, μηχανικούς) που αντικρούουν τα περιοριστικά μέτρα (παράδειγμα οι αντιδράσεις για το πόθεν έσχες) και σε ένα τμήμα φανατικών οικολόγων που αντιμετωπίζουν την οικοδομική δραστηριότητα, ιδίως την εκτός σχεδίου, αποκλειστικά ως αιτία αλλοίωσης του φυσικού περιβάλλοντος και προσβλέπουν στην κρίση ως ευνοϊκή ευκαιρία ριζικού περιορισμού της δόμησης.
Αλλά δεν είναι καιρός για συγκρούσεις, είναι καιρός για συνθέσεις. Οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι η οικοδομή: α) είναι μια από τις κινητήριες δυνάμεις της ελληνικής οικονομίας με θετικές δευτερογενείς επιπτώσεις σε άλλους τομείς, β) ότι από απληστία έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό εχθρός της καλής πολεοδομίας και εργαλείο επιδείνωσης του αστικού και, περισσότερο, του εξω-αστικού περιβάλλοντος, γ) ότι έχει συγκεντρώσει πόρους της παραοικονομίας και γιγαντώθηκε χάρις εν πολλοίς στο μαύρο χρήμα.
Το συμπέρασμα από τις παραπάνω παραδοχές δεν είναι: «με αφορμή την κρίση τέρμα στην οικοδομή και στροφή σε άλλες παραγωγικές δραστηριότητες» (ποιες άραγε;). Δεν είναι η οικοδόμηση το κακό. Το κακό σχετίζεται με το πού, πόσο, πώς, και για τι χρήση οικοδομούμε, κι ακόμα με τι χρήμα και με τι κόστος. Για να βελτιωθεί συνεπώς η οικονομική και κοινωνική απόδοση της επένδυσης στην οικοδομή, απαιτείται η επανασύνδεσή της με την καλή πολεοδομία: όλο και μεγαλύτερο μέρος της οικοδομικής δραστηριότητας πρέπει να διοχετεύεται σε ορθά σχεδιασμένες, με πολεοδομικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, περιοχές. Ακόμα και η εφαρμογή της πράσινης ανάπτυξης δεν επιτυγχάνεται μόνο με ενσωμάτωση νέων μορφών ενέργειας στην οικοδομή, αλλά πρωτίστως με ένταξη της τελευταίας σε σχεδιασμένα πολεοδομικά πλαίσια.
Προϋπόθεση για ένα υγιή πολεοδομικό σχεδιασμό είναι η σύσταση ενός ισχυρού μηχανισμού που θα σχεδιάζει μακροπρόθεσμα τη μελλοντική ανάπτυξη των πόλεων δίνοντας έμφαση στην ελεγχόμενη διοχέτευση ιδιωτικών επενδύσεων σε στρατηγικής σημασίας πολεοδομικές παρεμβάσεις.
Οι εξαγγελίες του ΥΠΕΚΑ
Η ανυπαρξία ενός τέτοιου μηχανισμού (έστω κι αν αυτό δεν ομολογείται επισήμως) είναι η αιτία που, παρά τις καλές προθέσεις, οι εξαγγελθείσες παρεμβάσεις του ΥΠΕΚΑ για την Αττική παραμένουν μια ασύνδετη σειρά από έργα και ρυθμίσεις που δεν συντίθενται σε ένα συγκροτημένο σύνολο.
Αλλά και η παρουσίαση των εξαγγελιών με τίτλο «Αθήνα 2014», σε μια προφανή επίκληση του εμβληματικού έτους των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, μοιάζει πως χάνει την ουσία και το καίριο δίδαγμα των Αγώνων: ότι το επίτευγμα τής τότε προσπάθειας ήταν η έγκαιρη προετοιμασία της διοργάνωσης (σε αντίθεση προς το όλο εγχείρημα, που μας άφησε ένα μάλλον αρνητικό ισοζύγιο). Η τήρηση των ποιοτικών προδιαγραφών και των χρονικών περιορισμών των έργων (τα οικονομικά μας ξέφυγαν) οφείλεται σε ένα στόχο-ορόσημο στον οποίο εντάχθηκαν όλα τα έργα, μια οραματική ομπρέλα που κάλυψε κρατικό μηχανισμό, πολιτικές δυνάμεις, αγορά και μεγάλο μέρος του κοινωνικού συνόλου και τέλος τη διεθνή δέσμευση της πολιτείας (βλέπε ανελέητο έλεγχο της ελληνικής διοίκησης από την Οργανωτική Επιτροπή και τη ΔΟΕ). Φαίνεται ότι χωρίς δέσμευση αδυνατούμε να δράσουμε αποτελεσματικά, κάτι που παραπέμπει στην επικαιρότητα.
Υποθέτω πως θέλουμε να μετατρέψουμε τις κάπως μαξιμαλιστικές εξαγγελίες για την Αττική σε ένα συγκροτημένο και ρεαλιστικό πρόγραμμα πολεοδομικών έργων με προοπτικές υλοποίησης. Θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε την ως άνω δοκιμασμένη πρακτική των Αγώνων, αποφεύγοντας τα αρνητικά τους. Θα συγκροτούσαμε ένα πρόγραμμα με έργα προφανούς κοινωνικής ωφέλειας και άλλα που θα αποτελούσαν την ατμομηχανή που θα εξασφάλιζε την υλοποίηση τόσο των ίδιων όσο και των πρώτων. Θα ελέγχαμε το πρόγραμμα στο σύνολό του με κριτήρια οικονομικής βιωσιμότητας. Και θα φροντίζαμε η επιλογή των έργων να υπαχθεί σε μια κεντρική οραματική ιδέα, όχι ετεροπροσδιορισμένη (όπως των Αγώνων), αλλά συνειδητά υιοθετημένη, ώστε να τύχει της μέγιστης δυνατής κοινωνικής νομιμοποίησης.
Αλλο μεγαλεπήβολο και άλλο μεγάλο
Το σενάριο της Διεθνούς Εκθεσης Κατοικίας προσφέρει: νέο νόημα σε πολλά από τα πολεοδομικά έργα που εμφανίζονται ως αποκομμένα και αυθαίρετα, κίνητρα στην οικοδομική δραστηριότητα για διοχέτευσή της σε κοινωνικά και πολεοδομικά ωφέλιμους στόχους, δέσμευση του πολιτικού, διοικητικού, επιχειρηματικού και τεχνικού παράγοντα σε ένα εθνικό σχέδιο, εγγύηση για την έγκαιρη ολοκλήρωση του προγράμματος, βολικό χρονικό προγραμματισμό (μελετάμε στην περίοδο των ισχνών αγελάδων, πραγματοποιούμε όταν έρθουν οι παχιές - θα έρθουν κάποτε), υγιείς οικονομικές αρχές (ιδιωτικές επενδύσεις σε ανωδομές και υποδομές, δημόσιος έλεγχος και καθοδήγηση). Τέλος, καθιερώνει την πρωτεύουσα ως εξαιρετικό τουριστικό προορισμό με ένα τρόπο ποιοτικότερο, μακροβιότερο και ηθικότερο από ό,τι συμβόλιζαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Τα παραπάνω ίσως ξενίσουν ως μεγαλεπήβολα. Αλλο όμως μεγαλεπήβολο και άλλο μεγάλο. Μάλλον πρέπει να συνηθίσουμε γρήγορα στην ιδέα πως μπήκαμε σε περίοδο που χρειάζεται να συλλαμβάνουμε και να πραγματοποιούμε μεγάλα. Θα απαιτηθεί ασφαλώς να ενισχυθεί το οπλοστάσιο των ιδεών μας, να τονωθεί το ηθικό μας και να ξαναθυμηθούμε ότι η οικοδομική, ανάπτυξη μπορεί να διοχετεύεται σε πολεοδομικά χρήσιμα έργα με σημαντική κοινωνική ωφέλεια.
Το «όχημα» για την υλοποίηση της ιδέας
Το ζήτημα της κατοικίας είναι η ιδέα που προτείνεται, για τη σημερινή πραγματικότητα. Τομέας όπου η ελληνική κοινωνία είχε σημειώσει διαχρονικά σημαντικά επιτεύγματα, που στην πλειονότητά τους έχουν μείνει χωρίς αξιολόγηση και ανάδειξη από εμάς τους ίδιους (καταφέραμε να απαξιώσουμε ακόμα και την αυτοστέγαση και την αντιπαροχή χάρις στις οποίες πραγματοποιήθηκε η μεταπολεμική στεγαστική αποκατάσταση). Τις τελευταίες δεκαετίες όμως η κατοικία μάς απασχόλησε μόνο από τη σκοπιά του real estate, ενώ το στεγαστικό πρόβλημα, με την έννοια του ευρύτερου στεγαστικού περιβάλλοντος, σημειώνει, για το μεγαλύτερο μέρος του αστικού πληθυσμού, συνεχή επιδείνωση. Η υποβάθμιση στις κεντρικές γειτονιές, τα φαινόμενα Rachmanism1 και Nimbyism2 στην κατοικία των μεταναστών, η εξάπλωση της κατοικίας στις εκτός σχεδίου περιοχές, η εξαγωγή της εμπορευματικής πολυκατοικίας στα προάστια, είναι ενδείξεις πως ήρθε ο καιρός να ασχοληθεί και πάλι η ελληνική κοινωνία με το θέμα της κατοικίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής - για να ξαναθυμηθούμε άλλη μια ξεχασμένη έννοια που αποκτά και πάλι επικαιρότητα.
Διεθνής Εκθεση Κατοικίας
Ως όχημα για την υλοποίηση της ιδέας προτείνεται η οργάνωση μιας Διεθνούς Εκθεσης Κατοικίας για το 2020. Στο διάστημα που μεσολαβεί η Αθήνα καλείται να πραγματοποιήσει μια μεγάλη οικιστική και συνάμα πολεοδομική αναβάθμιση την οποία θα προβάλει στον κόσμο.
Οι εκθέσεις κατοικίας είναι οικοδομικές εκθέσεις. Τα εκθέματά τους δεν είναι μουσειακά, αλλά πραγματοποιημένα οικιστικά συγκροτήματα. Βάσει πολεοδομικού σχεδίου εγκεκριμένου από την πόλη κατασκευαστικές εταιρείες επενδύουν στην ανέγερση συγκροτημάτων οργανωμένης δόμησης, διαθέτοντας στη συνέχεια τα ακίνητα στην ελεύθερη αγορά. Προϊόν αρχιτεκτονικών διαγωνισμών τα κτιριακά σύνολα ενσωματώνουν τεχνολογικές επινοήσεις και αναζωογονούν ολόκληρες περιοχές. Αποτελούν γεγονότα σημαντικά για τον κόσμο της οικοδομικής επιχείρησης, της αρχιτεκτονικής, της Πολεοδομίας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των οικοδομικών υλικών και της κτηματαγοράς. Δέχονται επισκέπτες όχι μόνο στη διάρκεια των εγκαινίων και μετά, αλλά και καθ’ όλη την περίοδο της υλοποίησης των «εκθεμάτων». Αξιοσημείωτη ιστορία οικοδομικών εκθέσεων έχει η Γερμανία, ειδικότερα το Βερολίνο: IBA (Ιnternationale Bauausstellung, 1979-1987) και Interbau Berlin (ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης γειτονιάς Hansaviertel, l957).
Πυρήνα της Διεθνούς Εκθεσης Κατοικίας θα αποτελέσει η υλοποίηση της εύστοχης πρότασης του Στέφανου Μάνου για ανάπτυξη αστικής κατοικίας στα όρια του Μητροπολιτικού Πάρκου του Ελληνικού ως αντάλλαγμα σε απαλλοτριούμενα ακίνητα για τη δημιουργία σημαντικών πάρκων στην πυκνοδομημένη Αθήνα. Το προϊόν και όφελος για την πόλη είναι τετραπλό: δημιουργία ενός ρεαλιστικού Μητροπολιτικού Πάρκου του Ελληνικού, δημιουργία σημαντικών χώρων πρασίνου εκεί ακριβώς που ο λιγότερο ευνοημένος πληθυσμός το έχει μεγαλύτερη ανάγκη, ανάπλαση πυκνοδομημένων οικοδομικών τετραγώνων, δημιουργία ενός μοναδικού προαστίου δίπλα στο γκολφ της Γλυφάδας. Το σύνθετο τούτο πλαίσιο μπορεί να ενσωματώσει και άλλα ζητούμενα της αθηναϊκής Πολεοδομίας, όπως ένα πρότυπο συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας /κατοικίας μεταναστών σε κεντρική περιοχή, μια πιλοτική πράσινη γειτονιά με έμφαση στα αυτόνομα ενεργειακά συστήματα, την ανάπλαση μιας περιοχής με ιστορικό κτιριακό κεφάλαιο. Και άλλα εκκρεμή έργα, όπως το Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο του Φαλήρου (αν δεν θα έχει υλοποιηθεί μέχρι τότε, πράγμα όχι απίθανο!) ή το Διεθνές Εκθεσιακό Κέντρο στο Μητροπολιτικό Πάρκο.
Τα έργα που θα ενταχθούν στη Διεθνή Εκθεση θα δώσουν δουλειά σε ένα ευρύ φάσμα επενδυτικών και κατασκευαστικών εταιρειών (μεγάλης και μεσαίας κλίμακας στο Μητροπολιτικό Πάρκο, μικρότερης στις αναπλάσεις των κεντρικών περιοχών) και η απαραίτητη ρυθμιστική λειτουργία ενός δημόσιου διαχειριστικού οργανισμού θα εξασφαλίσει την εξισορροπητική διοχέτευση μέρους των εισροών από τις παρεμβάσεις στη γη υψηλής απόδοσης στις αναγκαίες ενισχύσεις των καθαρά κοινωφελών έργων.
Οι μελέτες των οικιστικών συγκροτημάτων και δημόσιων χώρων θα εκπονηθούν ύστερα από αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς. Η συμμετοχή διεθνώς γνωστών αρχιτεκτόνων θα αποτελέσει εξαιρετικά θετικό παράγοντα marketing και θα γεννήσει ένα έντονο αρχιτεκτονικό-πολεοδομικό τουρισμό ήδη από την έναρξη των εργασιών.
1 Peter Rachman. Πολωνικής καταγωγής ιδιοκτήτης ακινήτων στο Λονδίνο, διάσημος για την απίστευτη εκμετάλλευση των ενοικιαστών -κυρίως μεταναστών από την Καραϊβική- τους οποίους στοίβαζε στα ημι-εγκαταλειμμένα διαμερίσματα του Notting Hill με ανεξέλεγκτα μισθώματα.
2 ΝΙΜΒΥ. Ακρωνύμιο των λέξεων not in my back yard (όχι στη δική μου αυλή), που δηλώνει την αντίθεση των κατοίκων ενός τόπου στη χωροθέτηση χρήσεων γης που θεωρούνται οχλούσες.
* Ο κ. Α. Γ. Ρωμανός, είναι αρχιτέκτων, πολεοδόμος.
Εξαθλίωση και βία στον δρόμο για το Εθνικό Θέατρο
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 16-07-10
Tου Δημητρη Pηγοπουλου
Από την πλατεία Θεάτρου στο Εθνικό Θέατρο. Αφόρητη είναι πλέον η κατάσταση στους δρόμους που περικλείουν το νέο υπερσύγχρονο συγκρότημα της πρώτης μας κρατικής σκηνής στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου. Με επίκεντρο την οδό Μενάνδρου, ολόκληρη η περιοχή έχει εξελιχθεί σε ένα υπαίθριο γήπεδο εμπορίας και χρήσης ναρκωτικών 24 ώρες το 24ωρο. Δεν έχει σημασία η ημέρα ή η ώρα, αν έχει φως ή σκοτάδι. Προσωπικά έτυχε να περάσω από την οδό Μενάνδρου, Κυριακή απόγευμα, και να δω με τα μάτια μου αυτό που οι εργαζόμενοι στο Εθνικό Θέατρο καταγγέλλουν στη σκληρή ανακοίνωσή τους: ανθρώπους να κάνουν χρήση με σύριγγες στο κατώφλι του Εθνικού, δίπλα στα εκδοτήρια, εκεί που αν αυτήν την περίοδο είχαμε παραστάσεις, θα έπρεπε να μπαινοβγαίνουν θεατές. Αυτό που έκανε ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση κι από το ίδιο το αδιανόητο θέαμα ήταν η «κανονικότητα» της ζωής στο απέναντι πεζοδρόμιο και φυσικά στην ευρύτερη γειτονιά. Οι μόνοι έκπληκτοι ήμαστε εμείς, κάτι που δείχνει ότι ο κοινωνικός περίγυρος έμοιαζε συμβιβασμένος με τις τρομακτικές εικόνες που ξετυλίγονταν μπροστά μας. Επομένως, πρόκειται για μια όχι τόσο καινούργια ιστορία. Εφτασε απλά η ώρα να την ανακαλύψουμε και όλοι εμείς που η τύχη το έφερε να μην περιλαμβάνεται η Ομόνοια και η οδός Αγίου Κωνσταντίνου στην καθημερινότητά μας.
Το σωματείο εργαζομένων στο Εθνικό Θέατρο είχε από καιρό συντάξει την ανοιχτή επιστολή που έδωσαν τελικά στη δημοσιότητα αργά το απόγευμα της Τετάρτης. «Είναι επειδή τα πράγματα έχουν ξεφύγει από κάθε έλεγχο τις τελευταίες δύο-τρεις εβδομάδες, δεν αντέχαμε να σιωπούμε», μας λέει ένας εργαζόμενος. Η επιστολή κοινοποιείται σε όλους όσοι έχουν σήμερα την ευθύνη (και το καθήκον) να δραστηριοποιηθούν άμεσα για τη σωτηρία του κέντρου της Αθήνας, από τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη μέχρι τον αρχηγό της Ελληνικής Αστυνομίας και τον δήμαρχο Αθηναίων. Ο τόνος της επιστολής είναι (δικαίως) δραματικός. Οι εργαζόμενοι λένε το αυτονόητο, πώς είναι δυνατόν ένα πολιτιστικό έργο μείζονος σημασίας, όπως η ανακατασκευή και ο εκσυγχρονισμός του Εθνικού Θεάτρου που κόστισε εκατομμύρια ευρώ στους φορολογούμενους πολίτες, να εγκαταλείπεται στο έλεος ενός νεόκοπου γκέτο εμπορίας και χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Η περιγραφή της καθημερινότητάς τους στάζει απελπισία. «Δεκάδες έμποροι εδράζουν επί των οδών Αγίου Κωνσταντίνου και Μενάνδρου και από εδώ διακινούν μεγάλες ποσότητες ουσιών, ενώ η οδός Μενάνδρου -όπου βρίσκεται η είσοδος κοινού του Εθνικού Θεάτρου- έχει γίνει απροσπέλαστη στους πολίτες της Αθήνας, αφού χρήστες κι εγκληματίες επιδίδονται σε παράνομες ενέργειες για να εξασφαλίσουν τα «προς το ζην». Καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες ή και θύματα ένοπλων επιθέσεων: χρήστες κι εγκληματίες υπό την απειλή αιχμηρών αντικειμένων (μαχαιριών ή ακόμη και της ίδιας τους της σύριγγας) αποσπούν από τους περαστικούς τσάντες και τιμαλφή αντικείμενα που φέρουν επάνω τους, δεν διστάζουν δε να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο τη σωματική τους ακεραιότητα επιτιθέμενοι με σιδηρογροθιές».
Αδιαφορία
Και τι κάνει η Αστυνομία; «Κάποια στιγμή βλέπουμε ένα περιπολικό να έρχεται, έμποροι και χρήστες σκορπίζουν κι όταν απομακρυνθεί, μέσα σε 10 λεπτά όλα είναι όπως και πριν». Το γράφουν και στην επιστολή τους: «Κάθε μας προσπάθεια να εισακουστούμε (επιστολές, γραπτά και τηλεφωνικά αιτήματα, κλήσεις στην Aμεσο Δράση, συναντήσεις με υπουργούς, υφυπουργούς, γενικούς γραμματείς και διευθυντές κ. ο. κ.) πέφτει στο κενό. Η ανταπόκριση που λαμβάνουμε κυμαίνεται από την πλήρη αδιαφορία μέχρι τον απόλυτο εμπαιγμό!».
Eίναι θυμωμένοι. Και τρομοκρατημένοι. Και δεν θέλουν να σκέφτονται τι θα συμβεί αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί μέχρι τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, όταν οι αίθουσες του συγκροτήματος θα αρχίζουν να υποδέχονται το κοινό των πρώτων παραστάσεων. Πώς θα έρχονται αυτοί οι άνθρωποι; Και το βασικότερο: Πώς θα φεύγουν μέσα στη νύχτα; Τελικά, θα είναι σε θέση να λειτουργήσει Εθνικό Θέατρο υπό αυτές τις συνθήκες;
Από πλατεία Θεάτρου στην Αγ. Κωνσταντίνου
Είναι σαφές ότι το γκέτο της πλατείας Θεάτρου μετατοπίστηκε στην Αγίου Κωνσταντίνου. Εκεί γίνεται τώρα το εμπόριο των ουσιών, εκεί παίζονται τα μεγάλα δράματα με τους ανθρώπους να σέρνονται και να τρυπιούνται στις 12 το μεσημέρι. Και μαζί με το εμπόριο το μικρο-έγκλημα, οι κλοπές, οι επιθέσεις σε ανυποψίαστους περαστικούς και οδηγούς. «Η κατάσταση γίνεται δραματική μετά τις 5 το απόγευμα», μας εξομολογείται εργαζόμενος της περιοχής. «Προχθές κατέβασαν άνθρωπο από το αυτοκίνητό του και τον απείλησαν για να δώσει ό,τι έχει και δεν έχει. Τελικά τους έδωσε ό,τι χρήματα είχε πάνω του και του πήραν και το αυτοκίνητο!». Πώς μετά να μην εγκαλούν (με τον τρόπο τους) τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη: «Τι και αν ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη έχει συνδέσει το όνομά του με σημαντικές επιτυχίες στον χώρο της οργανωμένης τρομοκρατίας... Χιλιάδες πολίτες της ελληνικής πρωτεύουσας νιώθουν στο πετσί τους τον τρόμο σε κάθε τους βήμα». Και υπενθυμίζουν ότι σε περίοδο οικονομικής κρίσης, στην υπέρβαση από την οποία έχουμε κληθεί να συμβάλουμε όλοι, το έργο της αναβάθμισης του κτιρίου Τσίλλερ που στοίχισε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στους Ελληνες πολίτες, με σκανδαλώδη ευκολία ακυρώνεται, ώστε πολύ σύντομα θα απαιτηθεί από τους ίδιους Ελληνες πολίτες να προσφέρουμε περισσότερα χρήματα για την αποκατάστασή του.
Φαίνεται όμως ότι ούτε το ακριβοπληρωμένο σκυρόδεμα ούτε οι ανθρώπινες ψυχές αγγίζουν τους πολιτικούς μας, ώστε να αναλάβουν δράση για να επιστραφεί το κέντρο στους πολίτες της Αθήνας».
Tου Δημητρη Pηγοπουλου
Από την πλατεία Θεάτρου στο Εθνικό Θέατρο. Αφόρητη είναι πλέον η κατάσταση στους δρόμους που περικλείουν το νέο υπερσύγχρονο συγκρότημα της πρώτης μας κρατικής σκηνής στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου. Με επίκεντρο την οδό Μενάνδρου, ολόκληρη η περιοχή έχει εξελιχθεί σε ένα υπαίθριο γήπεδο εμπορίας και χρήσης ναρκωτικών 24 ώρες το 24ωρο. Δεν έχει σημασία η ημέρα ή η ώρα, αν έχει φως ή σκοτάδι. Προσωπικά έτυχε να περάσω από την οδό Μενάνδρου, Κυριακή απόγευμα, και να δω με τα μάτια μου αυτό που οι εργαζόμενοι στο Εθνικό Θέατρο καταγγέλλουν στη σκληρή ανακοίνωσή τους: ανθρώπους να κάνουν χρήση με σύριγγες στο κατώφλι του Εθνικού, δίπλα στα εκδοτήρια, εκεί που αν αυτήν την περίοδο είχαμε παραστάσεις, θα έπρεπε να μπαινοβγαίνουν θεατές. Αυτό που έκανε ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση κι από το ίδιο το αδιανόητο θέαμα ήταν η «κανονικότητα» της ζωής στο απέναντι πεζοδρόμιο και φυσικά στην ευρύτερη γειτονιά. Οι μόνοι έκπληκτοι ήμαστε εμείς, κάτι που δείχνει ότι ο κοινωνικός περίγυρος έμοιαζε συμβιβασμένος με τις τρομακτικές εικόνες που ξετυλίγονταν μπροστά μας. Επομένως, πρόκειται για μια όχι τόσο καινούργια ιστορία. Εφτασε απλά η ώρα να την ανακαλύψουμε και όλοι εμείς που η τύχη το έφερε να μην περιλαμβάνεται η Ομόνοια και η οδός Αγίου Κωνσταντίνου στην καθημερινότητά μας.
Το σωματείο εργαζομένων στο Εθνικό Θέατρο είχε από καιρό συντάξει την ανοιχτή επιστολή που έδωσαν τελικά στη δημοσιότητα αργά το απόγευμα της Τετάρτης. «Είναι επειδή τα πράγματα έχουν ξεφύγει από κάθε έλεγχο τις τελευταίες δύο-τρεις εβδομάδες, δεν αντέχαμε να σιωπούμε», μας λέει ένας εργαζόμενος. Η επιστολή κοινοποιείται σε όλους όσοι έχουν σήμερα την ευθύνη (και το καθήκον) να δραστηριοποιηθούν άμεσα για τη σωτηρία του κέντρου της Αθήνας, από τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη μέχρι τον αρχηγό της Ελληνικής Αστυνομίας και τον δήμαρχο Αθηναίων. Ο τόνος της επιστολής είναι (δικαίως) δραματικός. Οι εργαζόμενοι λένε το αυτονόητο, πώς είναι δυνατόν ένα πολιτιστικό έργο μείζονος σημασίας, όπως η ανακατασκευή και ο εκσυγχρονισμός του Εθνικού Θεάτρου που κόστισε εκατομμύρια ευρώ στους φορολογούμενους πολίτες, να εγκαταλείπεται στο έλεος ενός νεόκοπου γκέτο εμπορίας και χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Η περιγραφή της καθημερινότητάς τους στάζει απελπισία. «Δεκάδες έμποροι εδράζουν επί των οδών Αγίου Κωνσταντίνου και Μενάνδρου και από εδώ διακινούν μεγάλες ποσότητες ουσιών, ενώ η οδός Μενάνδρου -όπου βρίσκεται η είσοδος κοινού του Εθνικού Θεάτρου- έχει γίνει απροσπέλαστη στους πολίτες της Αθήνας, αφού χρήστες κι εγκληματίες επιδίδονται σε παράνομες ενέργειες για να εξασφαλίσουν τα «προς το ζην». Καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες ή και θύματα ένοπλων επιθέσεων: χρήστες κι εγκληματίες υπό την απειλή αιχμηρών αντικειμένων (μαχαιριών ή ακόμη και της ίδιας τους της σύριγγας) αποσπούν από τους περαστικούς τσάντες και τιμαλφή αντικείμενα που φέρουν επάνω τους, δεν διστάζουν δε να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο τη σωματική τους ακεραιότητα επιτιθέμενοι με σιδηρογροθιές».
Αδιαφορία
Και τι κάνει η Αστυνομία; «Κάποια στιγμή βλέπουμε ένα περιπολικό να έρχεται, έμποροι και χρήστες σκορπίζουν κι όταν απομακρυνθεί, μέσα σε 10 λεπτά όλα είναι όπως και πριν». Το γράφουν και στην επιστολή τους: «Κάθε μας προσπάθεια να εισακουστούμε (επιστολές, γραπτά και τηλεφωνικά αιτήματα, κλήσεις στην Aμεσο Δράση, συναντήσεις με υπουργούς, υφυπουργούς, γενικούς γραμματείς και διευθυντές κ. ο. κ.) πέφτει στο κενό. Η ανταπόκριση που λαμβάνουμε κυμαίνεται από την πλήρη αδιαφορία μέχρι τον απόλυτο εμπαιγμό!».
Eίναι θυμωμένοι. Και τρομοκρατημένοι. Και δεν θέλουν να σκέφτονται τι θα συμβεί αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί μέχρι τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, όταν οι αίθουσες του συγκροτήματος θα αρχίζουν να υποδέχονται το κοινό των πρώτων παραστάσεων. Πώς θα έρχονται αυτοί οι άνθρωποι; Και το βασικότερο: Πώς θα φεύγουν μέσα στη νύχτα; Τελικά, θα είναι σε θέση να λειτουργήσει Εθνικό Θέατρο υπό αυτές τις συνθήκες;
Από πλατεία Θεάτρου στην Αγ. Κωνσταντίνου
Είναι σαφές ότι το γκέτο της πλατείας Θεάτρου μετατοπίστηκε στην Αγίου Κωνσταντίνου. Εκεί γίνεται τώρα το εμπόριο των ουσιών, εκεί παίζονται τα μεγάλα δράματα με τους ανθρώπους να σέρνονται και να τρυπιούνται στις 12 το μεσημέρι. Και μαζί με το εμπόριο το μικρο-έγκλημα, οι κλοπές, οι επιθέσεις σε ανυποψίαστους περαστικούς και οδηγούς. «Η κατάσταση γίνεται δραματική μετά τις 5 το απόγευμα», μας εξομολογείται εργαζόμενος της περιοχής. «Προχθές κατέβασαν άνθρωπο από το αυτοκίνητό του και τον απείλησαν για να δώσει ό,τι έχει και δεν έχει. Τελικά τους έδωσε ό,τι χρήματα είχε πάνω του και του πήραν και το αυτοκίνητο!». Πώς μετά να μην εγκαλούν (με τον τρόπο τους) τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη: «Τι και αν ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη έχει συνδέσει το όνομά του με σημαντικές επιτυχίες στον χώρο της οργανωμένης τρομοκρατίας... Χιλιάδες πολίτες της ελληνικής πρωτεύουσας νιώθουν στο πετσί τους τον τρόμο σε κάθε τους βήμα». Και υπενθυμίζουν ότι σε περίοδο οικονομικής κρίσης, στην υπέρβαση από την οποία έχουμε κληθεί να συμβάλουμε όλοι, το έργο της αναβάθμισης του κτιρίου Τσίλλερ που στοίχισε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στους Ελληνες πολίτες, με σκανδαλώδη ευκολία ακυρώνεται, ώστε πολύ σύντομα θα απαιτηθεί από τους ίδιους Ελληνες πολίτες να προσφέρουμε περισσότερα χρήματα για την αποκατάστασή του.
Φαίνεται όμως ότι ούτε το ακριβοπληρωμένο σκυρόδεμα ούτε οι ανθρώπινες ψυχές αγγίζουν τους πολιτικούς μας, ώστε να αναλάβουν δράση για να επιστραφεί το κέντρο στους πολίτες της Αθήνας».
Η ιστορία της πόλης στη χωματερή
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 16-07-10
Του Γιωργου Kατσιμποκη*
ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ. Τα τελευταία χρόνια, υπάρχει σε εξέλιξη μια ενεργή συζήτηση σχετικά με την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Σύλλογοι πολιτών, επιστημονικές ομάδες, ακόμη και ηλεκτρονικά γκρουπ στο Ιντερνετ καταθέτουν απόψεις και συζητούν τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να επαναφέρουν στη ζωή κτίρια που έχουν εγκαταλειφθεί και αποτελούν προβληματικές εστίες στο κέντρο της πόλης.
Οι επίσημες αρχές απούσες, ούτε συγκεκριμένα κίνητρα ούτε επικεντρωμένη στο θέμα πολιτική έχουν να επιδείξουν ώστε να αποτελέσει έναυσμα για τους ιδιοκτήτες που σκέπτονται να βάλουν το χέρι στην τσέπη. Από την άλλη, όσοι εξ αυτών αποφασίζουν την «αναβίωση» των ακινήτων τους ιδίοις εξόδοις, σκοντάφτουν σε σκοπέλους που αποδεικνύουν όχι απλά την αδιαφορία της πολιτείας αλλά τη συνειδητή πρακτική του αφανισμού των ντοκουμέντων της αρχιτεκτονικής μας ιστορίας.
Σε πρόσφατη ερώτηση στο αρχείο της πολεοδομίας Αθηνών για τον φάκελο τετραώροφου κτιρίου του μεσοπολέμου, η απάντηση ήταν όχι απλώς απογοητευτική αλλά… σοκαριστικά αποστομωτική. «Οι φάκελοι οικοδομικών αδειών προ του έτους 1955 έχουν καταστραφεί μετά την τήρηση της νόμιμης διαδικασίας». Αυτό το τελευταίο, επισημαίνεται ως αποθάρρυνση ίσως προς όσους είχαν την… όρεξη να ψάξουν το θέμα λίγο παραπάνω. Για εξοικονόμηση, μάλιστα, χρόνου έχει συνταχθεί ειδικό έντυπο που δίδεται ως απάντηση στους αιτούντες που είχαν την ατυχία να αναζητούν στοιχεία για κτίριο προ του ’55. Η επεξήγηση που δίνεται από τους υπαλλήλους με κάπως απολογητικό ύφος είναι ότι όλοι οι σχετικοί φάκελοι έχουν πολτοποιηθεί!
Το ίδιο το κράτος, σε μια πρωτοφανή απόφαση καταστροφής ιστορικών στοιχείων, προέβη στην πολτοποίηση των πολεοδομικών φακέλων επιλύοντας έτσι την αδυναμία του να αποθηκεύσει, εκτιμήσει και συντηρήσει τα σχετικά αρχεία. Φάκελοι που περιείχαν σχέδια και μελέτες, οι οποίες αποτελούν το σπουδαιότερο τεκμήριο για τη δημιουργία του δομημένου περιβάλλοντος της πρωτεύουσας στο πρώτο μισό του προηγούμενου αιώνα έχουν χαθεί διά παντός. Ντοκουμέντα που θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν μια σειρά σχετικών ερευνών, ιστορικών, κοινωνιολογικών μέχρι και των μεθόδων σχεδιασμού της εποχής απλά αφανίστηκαν. Η πράξη είναι δηλωτική της σχέσης των Νεοελλήνων με την ιστορία του αστικού περιβάλλοντος και τον βαθμό υπευθυνότητας με τον οποίο αντιμετωπίζουν το θέμα. Το αστικό ακίνητο αποτέλεσε πεδίο κέρδους με τις ευλογίες της πολιτείας και οι σχετικές μελέτες ήταν μόνο μια διεκπεραιωτική πράξη για να επιτευχθεί ο στόχος. Η γρήγορη και φτηνή οικοδόμηση που θα απέφερε πολλαπλάσιο κέρδος λόγω της μεγάλης ζήτησης. Και με τις συνέπειες αυτών των επιλογών καλούμαστε να ζήσουμε σήμερα.
* Ο Γιώργος Κατσιμπόκης είναι πολιτικός μηχανικός.
Του Γιωργου Kατσιμποκη*
ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ. Τα τελευταία χρόνια, υπάρχει σε εξέλιξη μια ενεργή συζήτηση σχετικά με την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Σύλλογοι πολιτών, επιστημονικές ομάδες, ακόμη και ηλεκτρονικά γκρουπ στο Ιντερνετ καταθέτουν απόψεις και συζητούν τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να επαναφέρουν στη ζωή κτίρια που έχουν εγκαταλειφθεί και αποτελούν προβληματικές εστίες στο κέντρο της πόλης.
Οι επίσημες αρχές απούσες, ούτε συγκεκριμένα κίνητρα ούτε επικεντρωμένη στο θέμα πολιτική έχουν να επιδείξουν ώστε να αποτελέσει έναυσμα για τους ιδιοκτήτες που σκέπτονται να βάλουν το χέρι στην τσέπη. Από την άλλη, όσοι εξ αυτών αποφασίζουν την «αναβίωση» των ακινήτων τους ιδίοις εξόδοις, σκοντάφτουν σε σκοπέλους που αποδεικνύουν όχι απλά την αδιαφορία της πολιτείας αλλά τη συνειδητή πρακτική του αφανισμού των ντοκουμέντων της αρχιτεκτονικής μας ιστορίας.
Σε πρόσφατη ερώτηση στο αρχείο της πολεοδομίας Αθηνών για τον φάκελο τετραώροφου κτιρίου του μεσοπολέμου, η απάντηση ήταν όχι απλώς απογοητευτική αλλά… σοκαριστικά αποστομωτική. «Οι φάκελοι οικοδομικών αδειών προ του έτους 1955 έχουν καταστραφεί μετά την τήρηση της νόμιμης διαδικασίας». Αυτό το τελευταίο, επισημαίνεται ως αποθάρρυνση ίσως προς όσους είχαν την… όρεξη να ψάξουν το θέμα λίγο παραπάνω. Για εξοικονόμηση, μάλιστα, χρόνου έχει συνταχθεί ειδικό έντυπο που δίδεται ως απάντηση στους αιτούντες που είχαν την ατυχία να αναζητούν στοιχεία για κτίριο προ του ’55. Η επεξήγηση που δίνεται από τους υπαλλήλους με κάπως απολογητικό ύφος είναι ότι όλοι οι σχετικοί φάκελοι έχουν πολτοποιηθεί!
Το ίδιο το κράτος, σε μια πρωτοφανή απόφαση καταστροφής ιστορικών στοιχείων, προέβη στην πολτοποίηση των πολεοδομικών φακέλων επιλύοντας έτσι την αδυναμία του να αποθηκεύσει, εκτιμήσει και συντηρήσει τα σχετικά αρχεία. Φάκελοι που περιείχαν σχέδια και μελέτες, οι οποίες αποτελούν το σπουδαιότερο τεκμήριο για τη δημιουργία του δομημένου περιβάλλοντος της πρωτεύουσας στο πρώτο μισό του προηγούμενου αιώνα έχουν χαθεί διά παντός. Ντοκουμέντα που θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν μια σειρά σχετικών ερευνών, ιστορικών, κοινωνιολογικών μέχρι και των μεθόδων σχεδιασμού της εποχής απλά αφανίστηκαν. Η πράξη είναι δηλωτική της σχέσης των Νεοελλήνων με την ιστορία του αστικού περιβάλλοντος και τον βαθμό υπευθυνότητας με τον οποίο αντιμετωπίζουν το θέμα. Το αστικό ακίνητο αποτέλεσε πεδίο κέρδους με τις ευλογίες της πολιτείας και οι σχετικές μελέτες ήταν μόνο μια διεκπεραιωτική πράξη για να επιτευχθεί ο στόχος. Η γρήγορη και φτηνή οικοδόμηση που θα απέφερε πολλαπλάσιο κέρδος λόγω της μεγάλης ζήτησης. Και με τις συνέπειες αυτών των επιλογών καλούμαστε να ζήσουμε σήμερα.
* Ο Γιώργος Κατσιμπόκης είναι πολιτικός μηχανικός.
Αποξήλωση πινακίδων στη Μαραθώνος
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 16-07-10
ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. Στο πρόγραμμα αποξήλωσης παράνομων διαφημιστικών πινακίδων που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Αττική, ο υπουργός Πολιτισμού κ. Π. Γερουλάνος ζήτησε να συμπεριληφθεί και η μαραθώνια διαδρομή, προκειμένου να αναβαθμισθεί και αισθητικά. Αλλωστε πρόκειται για τη διαδρομή που θα διανύσουν στις 31 Οκτωβρίου, 20.000 μαραθωνοδρόμοι από ολόκληρο τον κόσμο.
Τον φετινό Μαραθώνιο το υπουργείο Πολιτισμού θέλει να τον αναβαθμίσει σε ένα αθλητικό πολιτιστικό, αλλά και τουριστικό γεγονός με αφορμή τη συμπλήρωση 2.500 χρόνων από τη Μάχη του Μαραθώνα. Οπως είναι γνωστό άλλωστε, το υπουργείο ετοιμάζει μεγάλο σχεδιασμό με πλήθος εκδηλώσεων. Σκοπός είναι ο φετινός Μαραθώνιος να προσελκύσει χιλιάδες επενδυτές.
Χθες το πρωί ο υπουργός παρακολούθησε τη διαδικασία αποξήλωσης των υπαίθριων πινακίδων με τον υφυπουργό Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων κ. Νίκο Σηφουνάκη. Σε δηλώσεις του τόνισε ότι η Μαραθώνια Διαδρομή θα έπρεπε να έχει αξιοποιηθεί πολύ καλύτερα όλα αυτά τα χρόνια, όπως και η Ακαδημία Πλάτωνος. Tόνισε επίσης ότι είναι μια ευκαιρία να αναδείξουμε την κλασική διαδρομή του Μαραθωνίου ως μια διαδρομή την οποία όλοι οι μαραθωνοδρόμοι θέλουν να τρέξουν.
Από την πλευρά του, ο κ . Σηφουνάκης θύμισε ότι μέσα σε δυόμισι μήνες έχουν αποξηλωθεί περίπου 583 πινακίδες και ότι έχει ξεκινήσει η διαδικασία επιβολής προστίμων και στις διαφημιζόμενες εταιρείες και στους διαφημιστές. «Θα είμαστε λοιπόν άτεγκτοι», τόνισε χαρακτηριστικά.
ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. Στο πρόγραμμα αποξήλωσης παράνομων διαφημιστικών πινακίδων που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Αττική, ο υπουργός Πολιτισμού κ. Π. Γερουλάνος ζήτησε να συμπεριληφθεί και η μαραθώνια διαδρομή, προκειμένου να αναβαθμισθεί και αισθητικά. Αλλωστε πρόκειται για τη διαδρομή που θα διανύσουν στις 31 Οκτωβρίου, 20.000 μαραθωνοδρόμοι από ολόκληρο τον κόσμο.
Τον φετινό Μαραθώνιο το υπουργείο Πολιτισμού θέλει να τον αναβαθμίσει σε ένα αθλητικό πολιτιστικό, αλλά και τουριστικό γεγονός με αφορμή τη συμπλήρωση 2.500 χρόνων από τη Μάχη του Μαραθώνα. Οπως είναι γνωστό άλλωστε, το υπουργείο ετοιμάζει μεγάλο σχεδιασμό με πλήθος εκδηλώσεων. Σκοπός είναι ο φετινός Μαραθώνιος να προσελκύσει χιλιάδες επενδυτές.
Χθες το πρωί ο υπουργός παρακολούθησε τη διαδικασία αποξήλωσης των υπαίθριων πινακίδων με τον υφυπουργό Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων κ. Νίκο Σηφουνάκη. Σε δηλώσεις του τόνισε ότι η Μαραθώνια Διαδρομή θα έπρεπε να έχει αξιοποιηθεί πολύ καλύτερα όλα αυτά τα χρόνια, όπως και η Ακαδημία Πλάτωνος. Tόνισε επίσης ότι είναι μια ευκαιρία να αναδείξουμε την κλασική διαδρομή του Μαραθωνίου ως μια διαδρομή την οποία όλοι οι μαραθωνοδρόμοι θέλουν να τρέξουν.
Από την πλευρά του, ο κ . Σηφουνάκης θύμισε ότι μέσα σε δυόμισι μήνες έχουν αποξηλωθεί περίπου 583 πινακίδες και ότι έχει ξεκινήσει η διαδικασία επιβολής προστίμων και στις διαφημιζόμενες εταιρείες και στους διαφημιστές. «Θα είμαστε λοιπόν άτεγκτοι», τόνισε χαρακτηριστικά.
Το δάσος ως σύμβολο
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 14-07-10
Στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής στο πάρκο «Αντ. Τρίτσης»
ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ. Το 1ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής διοργανώνει από αύριο, 15 ώς τις 30 Ιουλίου ο Οργανισμός Διοίκησης και Διαχείρισης (ΟΔΔΠΕ) του Πάρκου Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Αντώνης Τρίτσης» που βρίσκεται στο Ιλιον.
Το Συμπόσιο, το οποίο στην ουσία είναι ένα διαδραστικό καλλιτεχνικό γεγονός έχει ως θέμα: «Εξι εικαστικές παρεμβάσεις με ξύλο από καμένους κορμούς της Πάρνηθας».
Εξι προσκεκλημένοι γλύπτες, o Oύλι Μέλερ (Γερμανία), ο Κεμάλ Τουφάν (Τουρκία), Καμέν Τάνεφ (Βουλγαρία) και οι Αντώνης Μυρωδίας, Γιώργος Καλτσίδης, Σπύρος Ντασιώτης (Ελλάδα) καλούνται να κατασκευάσουν σε διάστημα 15 ημερών γλυπτά μνημειακών διαστάσεων, τα οποία σχεδίασαν ειδικά για να κοσμήσουν το Πάρκο.
Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει τους γλύπτες επί το έργον και να συνομιλήσει μαζί τους στο πλαίσιο ενός ιδιότυπου «καλλιτεχνικού εργαστηρίου».
Την Πέμπτη 15/7 πρώτη ημέρα του Συμποσίου θα γίνει στις 20.00 η έναρξη του προγράμματος «Νέοι εθελοντές για το Πάρκο Τρίτση», ενώ παράλληλα θα ανακοινωθούν και θα απονεμηθούν τα βραβεία του φοιτητικού διαγωνισμού Λογοτύπου για το Πάρκο. Η βραδιά θα ολοκληρωθεί με τη συναυλία τζαζ μουσικής του διακεκριμένου μουσικού Γιάννη Κασσέτα.
Την ημέρα των εγκαινίων θα απευθύνουν χαιρετισμό η υπουργός Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, Τίνα Μπιρμπίλη, ο πρόεδρος του ΟΔΔΠΕ Κώστας Σερράος και οι δήμαρχοι Αγίων Αναργύρων, Ιλίου και Καματερού.
Στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής στο πάρκο «Αντ. Τρίτσης»
ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ. Το 1ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής διοργανώνει από αύριο, 15 ώς τις 30 Ιουλίου ο Οργανισμός Διοίκησης και Διαχείρισης (ΟΔΔΠΕ) του Πάρκου Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Αντώνης Τρίτσης» που βρίσκεται στο Ιλιον.
Το Συμπόσιο, το οποίο στην ουσία είναι ένα διαδραστικό καλλιτεχνικό γεγονός έχει ως θέμα: «Εξι εικαστικές παρεμβάσεις με ξύλο από καμένους κορμούς της Πάρνηθας».
Εξι προσκεκλημένοι γλύπτες, o Oύλι Μέλερ (Γερμανία), ο Κεμάλ Τουφάν (Τουρκία), Καμέν Τάνεφ (Βουλγαρία) και οι Αντώνης Μυρωδίας, Γιώργος Καλτσίδης, Σπύρος Ντασιώτης (Ελλάδα) καλούνται να κατασκευάσουν σε διάστημα 15 ημερών γλυπτά μνημειακών διαστάσεων, τα οποία σχεδίασαν ειδικά για να κοσμήσουν το Πάρκο.
Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει τους γλύπτες επί το έργον και να συνομιλήσει μαζί τους στο πλαίσιο ενός ιδιότυπου «καλλιτεχνικού εργαστηρίου».
Την Πέμπτη 15/7 πρώτη ημέρα του Συμποσίου θα γίνει στις 20.00 η έναρξη του προγράμματος «Νέοι εθελοντές για το Πάρκο Τρίτση», ενώ παράλληλα θα ανακοινωθούν και θα απονεμηθούν τα βραβεία του φοιτητικού διαγωνισμού Λογοτύπου για το Πάρκο. Η βραδιά θα ολοκληρωθεί με τη συναυλία τζαζ μουσικής του διακεκριμένου μουσικού Γιάννη Κασσέτα.
Την ημέρα των εγκαινίων θα απευθύνουν χαιρετισμό η υπουργός Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, Τίνα Μπιρμπίλη, ο πρόεδρος του ΟΔΔΠΕ Κώστας Σερράος και οι δήμαρχοι Αγίων Αναργύρων, Ιλίου και Καματερού.
Η πολύπαθη Πλατεία Αμερικής
Επιστολή αναγνώστη. Δημοσιεύτηκε στην "Καθημερινή", 1 Σεπτεμβρίου 2010
Στο φύλλο της 20.08.2010, η "Καθημερινή¨" φιλοξενεί εκτενές ρεπορτάζ με τίτλο "Η οδός Πατησίων μπορεί να ελπίζει", με αφορμή το με πολλή χάρη και μεράκι ανακαινισμένο - αναγεννημένο νεοκλασικό τριώροφο κτίριο της οδού Πατησίων 180 και Ιμβρου, κοντά στην "παρηκμασμένη" Πλατεία Αμερικής, όπως στον υπότιτλο χαρακτηριστικά σημειώνεται.
Με την εμπειρία του επί 70 χρόνια κατοίκου της περιοχής, θα μου επιτρέψετε να επισημάνω τους λόγους αυτής της ηθελημένης "παρακμής" μιας "ακμάσασας" αστικής αθηναϊκής περιοχής, αλλά και τις αιτίες που την προκάλεσαν. Κι αυτές είναι.
1. Η λειτουργία δεκάδων τηλεφωνείων στη γύρω περιοχή, όπου, δίκην καφενείων, συρρέουν Αφρικανοί μετανάστες, οι οποίοι μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες επιλύουν στο δρόμο τους μεταξύ τους λογαριασμούς, αλλά και καλλιεργούν φωνασκούντες νύκτωρ τις ενίοτε περίεργες κοινωνικές τους σχέσεις.
2. Η ανεξέλεγκτη, επί της οδού Πατησίων, προκλητική πορνεία εγχρώμων γυναικών.
3. Η κατεδάφιση του επί της Πλατείας κινηματογράφου "Αττικα" και η αντικατάστασή του με μία επί 5ετία χαίνουσα βαθιά τρύπα, ικανή να υποδεχθεί, οψέποτε, πολυώροφο γκαράζ.
4. Η άθλια εικόνα που εμφανίζει το επί των οδών Κύπρου και Πατησίωνβ "αυτοδιαχειρόζμενο πάρκο" και η περί αυτού δικαστική διαμάχη που τελειωμό δεν έχει.
5. Η υπαγωγή της περιοχής στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίου Παντελεήμονος, αντί του επί της οδού Θήρας και λίγα μέτρα από την οδό Πατησίων Αστυνομικού Τμήματος Κυψέλης, με αποτέλεσμα τη φυσιολογική χαλάρωση οποιασδήποτε αστυνομικής επιτήρησης.
6. Ο ανεπαρκής δημοτικός φωτισμός του πεζοδρόμου της οδού Λευκωσίας, αλλά και της ίδιας της Πλατείας Αμερικής.
7. Η απραξία του ΣΤ' Δημοτικού Διαμερίσματος που κι αυτό καθεύδει επί της οδού Θήρας, λίγα μέτρα από την Πατησίων.
Θα άξιζε, προφανώς, τον κόπο ένας συστηματικός έλεγχος του φαινομένου της κατά την τελευταία διετία αθρόας εγκατάστασης μεταναστών, προκειμένου να ανδειχθούν οι τρόποι εισόδου και παραμονής τους, αλλά και οι τρόποι και μέθοδοι εξασφάλισης του βιοπορισμού τους.
Εμείς οι γηγενείς, χωρίς καμια ρατσιστική αντίδραση, εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι αυτή η περιοχή, που τραγουδήθηκε και από την Αρλέττα, δικαιούται να παραμείνει μια αστική, φιλήσυχη περιοχή, χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς, αλλά και χωρίς την από διετίας απεργαζόμενη συστηματική γκετοποίηση της, με στόχο την εκδίωξή μας από τον τόπο που γεννηθήκαμε.
Νίκος Κουτρουμπής, δικηγόρος
Στο φύλλο της 20.08.2010, η "Καθημερινή¨" φιλοξενεί εκτενές ρεπορτάζ με τίτλο "Η οδός Πατησίων μπορεί να ελπίζει", με αφορμή το με πολλή χάρη και μεράκι ανακαινισμένο - αναγεννημένο νεοκλασικό τριώροφο κτίριο της οδού Πατησίων 180 και Ιμβρου, κοντά στην "παρηκμασμένη" Πλατεία Αμερικής, όπως στον υπότιτλο χαρακτηριστικά σημειώνεται.
Με την εμπειρία του επί 70 χρόνια κατοίκου της περιοχής, θα μου επιτρέψετε να επισημάνω τους λόγους αυτής της ηθελημένης "παρακμής" μιας "ακμάσασας" αστικής αθηναϊκής περιοχής, αλλά και τις αιτίες που την προκάλεσαν. Κι αυτές είναι.
1. Η λειτουργία δεκάδων τηλεφωνείων στη γύρω περιοχή, όπου, δίκην καφενείων, συρρέουν Αφρικανοί μετανάστες, οι οποίοι μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες επιλύουν στο δρόμο τους μεταξύ τους λογαριασμούς, αλλά και καλλιεργούν φωνασκούντες νύκτωρ τις ενίοτε περίεργες κοινωνικές τους σχέσεις.
2. Η ανεξέλεγκτη, επί της οδού Πατησίων, προκλητική πορνεία εγχρώμων γυναικών.
3. Η κατεδάφιση του επί της Πλατείας κινηματογράφου "Αττικα" και η αντικατάστασή του με μία επί 5ετία χαίνουσα βαθιά τρύπα, ικανή να υποδεχθεί, οψέποτε, πολυώροφο γκαράζ.
4. Η άθλια εικόνα που εμφανίζει το επί των οδών Κύπρου και Πατησίωνβ "αυτοδιαχειρόζμενο πάρκο" και η περί αυτού δικαστική διαμάχη που τελειωμό δεν έχει.
5. Η υπαγωγή της περιοχής στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίου Παντελεήμονος, αντί του επί της οδού Θήρας και λίγα μέτρα από την οδό Πατησίων Αστυνομικού Τμήματος Κυψέλης, με αποτέλεσμα τη φυσιολογική χαλάρωση οποιασδήποτε αστυνομικής επιτήρησης.
6. Ο ανεπαρκής δημοτικός φωτισμός του πεζοδρόμου της οδού Λευκωσίας, αλλά και της ίδιας της Πλατείας Αμερικής.
7. Η απραξία του ΣΤ' Δημοτικού Διαμερίσματος που κι αυτό καθεύδει επί της οδού Θήρας, λίγα μέτρα από την Πατησίων.
Θα άξιζε, προφανώς, τον κόπο ένας συστηματικός έλεγχος του φαινομένου της κατά την τελευταία διετία αθρόας εγκατάστασης μεταναστών, προκειμένου να ανδειχθούν οι τρόποι εισόδου και παραμονής τους, αλλά και οι τρόποι και μέθοδοι εξασφάλισης του βιοπορισμού τους.
Εμείς οι γηγενείς, χωρίς καμια ρατσιστική αντίδραση, εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι αυτή η περιοχή, που τραγουδήθηκε και από την Αρλέττα, δικαιούται να παραμείνει μια αστική, φιλήσυχη περιοχή, χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς, αλλά και χωρίς την από διετίας απεργαζόμενη συστηματική γκετοποίηση της, με στόχο την εκδίωξή μας από τον τόπο που γεννηθήκαμε.
Νίκος Κουτρουμπής, δικηγόρος
«Πνοές Τέχνης» στο... μεταμορφωμένο Αλσος Νέας Σμύρνης
ΕΚΘΕΣΗ. Η ανάγκη να μετατρέψουμε την πόλη μας σε έναν πιο καλαίσθητο, όμορφο χώρο φαίνεται να γεννάει αυτή τη νέα τάση. Λίγους μόλις μήνες μετά την εγκατάσταση γλυπτών της Βάνας Ξένου στον Εθνικό Κήπο, μια ακόμη εικαστική πρόταση έρχεται να μεταμορφώσει ένα από τα πιο γνωστά πάρκα της Αθήνας: το Αλσος Νέας Σμύρνης όπου για πρώτη φορά υποδέχεται στον χώρο του την υπαίθρια έκθεση γλυπτικής και εικαστικών εγκαταστάσεων «Πνοές Τέχνης», η οποία άνοιξε χθες και θα διαρκέσει έως τις 17 Οκτωβρίου.
Διαδρομή
Με αφορμή το ευεργετικό περιβάλλον του Αλσους και θέμα την αμφίδρομη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό τοπίο εννέα γνωστοί καλλιτέχνες δίνουν το δικό τους στίγμα. Στην εικαστική διαδρομή που δημιουργείται μέσα στο πράσινο οι επισκέπτες θα συναντήσουν γλυπτά που αντλούν ιδέες από καθημερινές εικόνες της φύσης, όπως το «νωχελικό» αλλά επιβλητικό σαλιγκάρι του Γιώργου Ευσταθουλίδη, το λιτό ξύλινο δέντρο του Μάρκου Γεωργιλάκη ή τον ορειχάλκινο κόκορα της Αφροδίτης Λίτη, σύμβολο επαγρύπνησης και αναγέννησης από το σκοτάδι της νύχτας στο φως της ημέρας. Κάποια έργα συνομιλούν με τα φυσικά στοιχεία, μέσα από τις αδιάκοπες εναλλαγές του φωτός, του ήχου ή του ανέμου, όπως η εγκατάσταση του Κώστα Βαρώτσου και ο ιστός της Δήμητρας Σιατερλή που πλέκεται περίτεχνα στους κορμούς των δέντρων. Με αφορμή τη λειτουργία του πάρκου ως χώρου δραστηριότητας για τα παιδιά ο Γιώργος Λαζόγκας επιλέγει μια ακατέργαστη πέτρα για να στήσει έναν ιδιότυπο βωμό αφιερωμένο στο παιχνίδι και την παιδική ευρηματικότητα.
Μια εμβληματική ορειχάλκινη μορφή (έργο της Βένιας Δημητρακοπούλου) βυθισμένη στις σκέψεις της, μοιάζει να απολαμβάνει και να στοχάζεται την ηρεμία και την ομορφιά του τοπίου. Τέλος, οι ανατρεπτικές πινακίδες που στήνει η Γιούλα Χατζηγεωργίου στο Αλσος και οι φωτεινοί κύβοι με σχέδια από οικοδομικές εστίες από την ομάδα τέχνης «242» σχολιάζουν εικόνες του αστικού τοπίου που «επιβάλλονται» στη φύση και μας καλούν να αναλογιστούμε τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε όσα το περιβάλλον μας προσφέρει.
Τα επίσημα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στο Αλσος Νέας Σμύρνης την Τετάρτη 15 Σεπτεμβρίου.
"Καθημερινή", 2 Σεπτεμβρίου 2010
Διαδρομή
Με αφορμή το ευεργετικό περιβάλλον του Αλσους και θέμα την αμφίδρομη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό τοπίο εννέα γνωστοί καλλιτέχνες δίνουν το δικό τους στίγμα. Στην εικαστική διαδρομή που δημιουργείται μέσα στο πράσινο οι επισκέπτες θα συναντήσουν γλυπτά που αντλούν ιδέες από καθημερινές εικόνες της φύσης, όπως το «νωχελικό» αλλά επιβλητικό σαλιγκάρι του Γιώργου Ευσταθουλίδη, το λιτό ξύλινο δέντρο του Μάρκου Γεωργιλάκη ή τον ορειχάλκινο κόκορα της Αφροδίτης Λίτη, σύμβολο επαγρύπνησης και αναγέννησης από το σκοτάδι της νύχτας στο φως της ημέρας. Κάποια έργα συνομιλούν με τα φυσικά στοιχεία, μέσα από τις αδιάκοπες εναλλαγές του φωτός, του ήχου ή του ανέμου, όπως η εγκατάσταση του Κώστα Βαρώτσου και ο ιστός της Δήμητρας Σιατερλή που πλέκεται περίτεχνα στους κορμούς των δέντρων. Με αφορμή τη λειτουργία του πάρκου ως χώρου δραστηριότητας για τα παιδιά ο Γιώργος Λαζόγκας επιλέγει μια ακατέργαστη πέτρα για να στήσει έναν ιδιότυπο βωμό αφιερωμένο στο παιχνίδι και την παιδική ευρηματικότητα.
Μια εμβληματική ορειχάλκινη μορφή (έργο της Βένιας Δημητρακοπούλου) βυθισμένη στις σκέψεις της, μοιάζει να απολαμβάνει και να στοχάζεται την ηρεμία και την ομορφιά του τοπίου. Τέλος, οι ανατρεπτικές πινακίδες που στήνει η Γιούλα Χατζηγεωργίου στο Αλσος και οι φωτεινοί κύβοι με σχέδια από οικοδομικές εστίες από την ομάδα τέχνης «242» σχολιάζουν εικόνες του αστικού τοπίου που «επιβάλλονται» στη φύση και μας καλούν να αναλογιστούμε τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε όσα το περιβάλλον μας προσφέρει.
Τα επίσημα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στο Αλσος Νέας Σμύρνης την Τετάρτη 15 Σεπτεμβρίου.
"Καθημερινή", 2 Σεπτεμβρίου 2010
Διατηρητέα δεκάδες σπίτια στο Μεταξουργείο
Τα περισσότερα είναι απλές λαϊκές κατοικίες της δεκαετίας του 1920
Στόχος να σωθούν αξιόλογα δείγματα αρχιτεκτονικής
Του Γιωργου Λιαλιου
Επί δεκαετίες λειτούργησε ως η «πίσω αυλή» του κέντρου, συγκεντρώνοντας οχλούσες χρήσεις, οίκους ανοχής και αποθήκες. Σήμερα συγκεντρώνει ένα ετερόκλητο μείγμα κατοίκων, από «εναλλακτικούς» νέους έως μετανάστες, αλλά και χρήσεων, καθώς μπαρ και εστιατόρια που κάνουν δυναμική εισβολή στα σημεία που γειτνιάζουν με το Γκάζι και του Ψυρρή. Το Μεταξουργείο αναζητεί τη θέση του στον νέο χάρτη της πρωτεύουσας, έχοντας να αντιμετωπίσει πλήθος προβλημάτων, απόρροια του «περιθωριακού» παρελθόντος του. Το υπουργείο Περιβάλλοντος έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα της περιοχής, χαρακτηρίζοντας διατηρητέα 51 κτίρια, στην πλειονότητά τους απλά λαϊκά σπίτια της δεκαετίας του '20.
Το Μεταξουργείο είναι μια από τις κεντρικότερες συνοικίες της πρωτεύουσας και για τον λόγο αυτό άρχισε να αναπτύσσεται ιδιαίτερα νωρίς, ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Στις νότιες παρυφές του συγκέντρωσε εργοστάσια και αργότερα την κεντρική λαχαναγορά, με αποτέλεσμα να κατοικηθεί κυρίως από μικροαστικά στρώματα. Το Μεταξουργείο των αρχών του περασμένου αιώνα ήταν μια ζωντανή, λαϊκή γειτονιά με μικρά μονώροφα ή διώροφα σπίτια και πολλά συνοικιακά μαγαζιά που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της.
Η αντιπαροχή
Μετά τη δεκαετία του '50, τα πράγματα άλλαξαν. Η αντιπαροχή δεν «άλωσε» το Μεταξουργείο, ίσως από τον φόβο του πλούσιου σε αρχαιολογικά ευρήματα υποβάθρου και έτσι οι κάτοικοί του άρχισαν να εγκαταλείπουν τα «λαϊκά» σπίτια για χάρη των ανέσεων που προσέφεραν οι πολυκατοικίες. Η κίνηση των οχημάτων στην οδό Πειραιώς και τη λεωφόρο Αθηνών σταδιακά διογκώθηκε και έτσι το Μεταξουργείο γρήγορα προσέλκυσε διάφορες οχλούσες χρήσεις, όπως συνεργεία αυτοκινήτων και αποθήκες. Ταυτόχρονα άρχισε να συγκεντρώνει οίκους ανοχής, κακόφημα μπαρ, ξενοδοχεία του αγοραίου έρωτα. Οι παράγοντες αυτοί οδήγησαν στην απομάκρυνση πολλών από τους παλαιούς κατοίκους και συνεπώς στην εγκατάλειψη πολλών παλαιών σπιτιών.
Τα χρόνια πέρασαν. Στα τέλη της δεκαετίας του '90, όταν η περιοχή του Ψυρρή «μπήκε στον χάρτη», το ξέφρενο παιχνίδι του real estate επεκτάθηκε και στις γειτονικές περιοχές, προσβλέποντας σε υπεραξίες. Το Μεταξουργείο έμεινε σε γενικές γραμμές εκτός της φρενήρους ανάπτυξης, με την εξαίρεση τις περιοχές στα «σύνορα» με Γκάζι και Ψυρρή. Παρ' όλα αυτά κατάφερε να διατηρήσει ανά σημεία, ανεξήγητα υψηλά ενοίκια, ως πόλος έλξης «εναλλακτικών» που αναζητούσαν μια «αυθεντική», ίσως και λίγο λούμπεν κεντρική περιοχή.
Η ιδέα μιας ανάπλασης στο Μεταξουργείο, ώστε να αναστραφεί η υποβάθμιση της περιοχής, έπεσε πολλές φορές στο τραπέζι. Μάλιστα από χρόνια το τμήμα παραδοσιακών οικισμών του (τέως) ΥΠΕΧΩΔΕ είχε μελετήσει το Μεταξουργείο και προτείνει τη μαζική ανακήρυξη διατηρητέων κτιρίων, ως μέσο για τη διατήρηση του οικιστικού χαρακτήρα της. Τα σχέδια αυτά, όμως, δεν προχώρησαν. Ανά διαστήματα έγιναν μεμονωμένοι χαρακτηρισμοί διατηρητέων (συνολικά 54 έως σήμερα, κυρίως στις οδούς Αγησιλάου, Γρανικού, Θερμοπυλών, Μυκάλης και Σαλαμίνος), ωστόσο ο κύριος κτιριακός όγκος της περιοχής παρέμεινε εγκαταλελειμμένος. Το μόνο που «διέσωζε» την παλαιά εικόνα της περιοχής ήταν η μικρή έκταση των οικοπέδων, που τα έκανε ασύμφορα για την ανέγερση πολυκατοικιών, παρά τον πολύ υψηλό συντελεστή δόμησης (έως και ΣΔ4 ανά σημεία, δηλαδή εξαώροφες πολυκατοικίες).
Τώρα το τμήμα παραδοσιακών οικισμών του υπουργείου Περιβάλλοντος επαναφέρει στο τραπέζι την πρότασή του για μαζικές ανακηρύξεις διατηρητέων στο Μεταξουργείο. Η πρότασή του, που έχει δρομολογηθεί και σύντομα θα πάρει την υπογραφή της υπουργού, αφορά τον χαρακτηρισμό 51 κτιρίων, όλα των αρχών του 20ού αιώνα.
Μόνο από ταινίες
Η ιδιαιτερότητα της απόφασης είναι ότι -στην πλειονότητα των περιπτώσεων- αφορά απλά, «λαϊκά» σπίτια και όχι μεγαλοπρεπή νεοκλασικά: ισόγειες κατοικίες, του 1920-'30 με κεραμοσκεπή και μεγάλα παράθυρα. Με μικρές αυλές, στις οποίες η είσοδος γίνεται από τον δρόμο, με λιτά αρχιτεκτονικά στοιχεία και ξύλινα κουφώματα γαλλικού τύπου. Δηλαδή κτίρια που οι νεότεροι γνωρίζουν μόνο... από τις ελληνικές ταινίες του '50.
«Η διαβαθμισμένη διατήρηση των κτιρίων έχει στόχο να συντελέσει στη διάσωση των αξιόλογων δειγμάτων της τοπικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, να συμβάλει στην αναβάθμιση του γειτονικού τους περιβάλλοντος, να αναδείξει τον πολεοδομικό χαρακτήρα της περιοχής, χωρίς όμως να ανακόπτει την πορεία οικιστικής ανάπτυξής της, δίνοντας τη δυνατότητα αρχιτεκτονικών προτάσεων σύζευξης του παλαιού με το νέο», αναφέρει η αιτιολογική έκθεση, την οποία υπογράφει η μελετήτρια της υπηρεσίας Ε. Διαμαντοπούλου.
Ας ελπίσουμε ότι, αφού ολοκληρωθεί ο χαρακτηρισμός, τα κτίρια θα βρουν την τύχη που τους αξίζει, ίσως και με λίγη φαντασία...
Ενα σύντομο ταξίδι στην περιοχή
Απλά λαϊκά σπίτια, που κάποτε στέγασαν τις ελπίδες μιας ολόκληρης γενιάς. Η αιτιολογική έκθεση, για την ανακήρυξή τους ως διατηρητέων, 51 κτιρίων στο Μεταξουργείο μάς κάνει ένα σύντομο ταξίδι στην αρχιτεκτονική της περιοχής στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Χαρακτηριστικά είναι τα κτίρια των φωτογραφιών, που ακόμα και σήμερα ταξιδεύουν τον περαστικό που θα τα παρατηρήσει στην Αθήνα μιας άλλης εποχής...
Σφακτηρίας 22
Ισόγειο κτίριο λαϊκής κατοικίας με στέγη, απλά μορφολογικά στοιχεία και χρονολογία κατασκευής περίπου το 1920. Η είσοδος γίνεται από τον πλαϊνό ακάλυπτο με ξύλινη ταμπλαδωτή πόρτα που τονίζεται από πεσσούς και επιστύλια. Η επίστεψη της πρόσοψης διαμορφώνεται με γείσο, ακροκέραμα, σταγόνες και ταινία διαφορετικού χρώματος. Τα παράθυρα είναι συμμετρικά, ξύλινα γερμανικού τύπου και μικρό προεξέχον γείσο στο άνω μέρος τους.
Σαλαμίνος 48
Ισόγειο κτίριο λαϊκής κατοικίας, εξαιρετικά λιτό στη μορφολογία του, με είσοδο από τον πλαϊνό ακάλυπτο και εσωτερική αυλή. Η κατασκευή του τοποθετείται στα 1930. Το κτίριο είχε ξύλινη στέγη, που έχει αντικατασταθεί με επικάλυψη από ελλενίτ και ξύλινα γαλλικού τύπου κουφώματα.
Σαλαμίνος και Σφακτηρίας
Συγκρότημα δύο ισογείων κτιρίων, λαϊκής κατοικίας και εμπορικού καταστήματος του 1900, με μικρό κοινό ακάλυπτο και εσωτερική αυλή. Το γωνιακό ισόγειο κατάστημα έχει υπόγειο με πρόσβαση από εξωτερική σκάλα (που βλέπει στο πεζοδρόμιο) και ξύλινες δίφυλλες πόρτες -τρεις σε κάθε πρόσοψη, συμμετρικά τοποθετημένες- με τζαμιλίκια και ταμπλάδες. Στα υπέρυθρα υπάρχουν φεγγίτες με σιδεριές και προεξέχοντα γείσα, ενώ η επίστεψη διαμορφώνεται με γείσο και διακοσμητική ταινία. Το δεύτερο κτίσμα (που δεν φαίνεται στη φωτογραφία) είναι μονώροφη κατοικία, υπερυψωμένη με δώμα και είσοδο από τον πλαϊνό ακάλυπτο. Η γενική κατάσταση των δύο κτισμάτων είναι κακή.
"Καθημερινή", 28.08.2010
Στόχος να σωθούν αξιόλογα δείγματα αρχιτεκτονικής
Του Γιωργου Λιαλιου
Επί δεκαετίες λειτούργησε ως η «πίσω αυλή» του κέντρου, συγκεντρώνοντας οχλούσες χρήσεις, οίκους ανοχής και αποθήκες. Σήμερα συγκεντρώνει ένα ετερόκλητο μείγμα κατοίκων, από «εναλλακτικούς» νέους έως μετανάστες, αλλά και χρήσεων, καθώς μπαρ και εστιατόρια που κάνουν δυναμική εισβολή στα σημεία που γειτνιάζουν με το Γκάζι και του Ψυρρή. Το Μεταξουργείο αναζητεί τη θέση του στον νέο χάρτη της πρωτεύουσας, έχοντας να αντιμετωπίσει πλήθος προβλημάτων, απόρροια του «περιθωριακού» παρελθόντος του. Το υπουργείο Περιβάλλοντος έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα της περιοχής, χαρακτηρίζοντας διατηρητέα 51 κτίρια, στην πλειονότητά τους απλά λαϊκά σπίτια της δεκαετίας του '20.
Το Μεταξουργείο είναι μια από τις κεντρικότερες συνοικίες της πρωτεύουσας και για τον λόγο αυτό άρχισε να αναπτύσσεται ιδιαίτερα νωρίς, ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Στις νότιες παρυφές του συγκέντρωσε εργοστάσια και αργότερα την κεντρική λαχαναγορά, με αποτέλεσμα να κατοικηθεί κυρίως από μικροαστικά στρώματα. Το Μεταξουργείο των αρχών του περασμένου αιώνα ήταν μια ζωντανή, λαϊκή γειτονιά με μικρά μονώροφα ή διώροφα σπίτια και πολλά συνοικιακά μαγαζιά που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της.
Η αντιπαροχή
Μετά τη δεκαετία του '50, τα πράγματα άλλαξαν. Η αντιπαροχή δεν «άλωσε» το Μεταξουργείο, ίσως από τον φόβο του πλούσιου σε αρχαιολογικά ευρήματα υποβάθρου και έτσι οι κάτοικοί του άρχισαν να εγκαταλείπουν τα «λαϊκά» σπίτια για χάρη των ανέσεων που προσέφεραν οι πολυκατοικίες. Η κίνηση των οχημάτων στην οδό Πειραιώς και τη λεωφόρο Αθηνών σταδιακά διογκώθηκε και έτσι το Μεταξουργείο γρήγορα προσέλκυσε διάφορες οχλούσες χρήσεις, όπως συνεργεία αυτοκινήτων και αποθήκες. Ταυτόχρονα άρχισε να συγκεντρώνει οίκους ανοχής, κακόφημα μπαρ, ξενοδοχεία του αγοραίου έρωτα. Οι παράγοντες αυτοί οδήγησαν στην απομάκρυνση πολλών από τους παλαιούς κατοίκους και συνεπώς στην εγκατάλειψη πολλών παλαιών σπιτιών.
Τα χρόνια πέρασαν. Στα τέλη της δεκαετίας του '90, όταν η περιοχή του Ψυρρή «μπήκε στον χάρτη», το ξέφρενο παιχνίδι του real estate επεκτάθηκε και στις γειτονικές περιοχές, προσβλέποντας σε υπεραξίες. Το Μεταξουργείο έμεινε σε γενικές γραμμές εκτός της φρενήρους ανάπτυξης, με την εξαίρεση τις περιοχές στα «σύνορα» με Γκάζι και Ψυρρή. Παρ' όλα αυτά κατάφερε να διατηρήσει ανά σημεία, ανεξήγητα υψηλά ενοίκια, ως πόλος έλξης «εναλλακτικών» που αναζητούσαν μια «αυθεντική», ίσως και λίγο λούμπεν κεντρική περιοχή.
Η ιδέα μιας ανάπλασης στο Μεταξουργείο, ώστε να αναστραφεί η υποβάθμιση της περιοχής, έπεσε πολλές φορές στο τραπέζι. Μάλιστα από χρόνια το τμήμα παραδοσιακών οικισμών του (τέως) ΥΠΕΧΩΔΕ είχε μελετήσει το Μεταξουργείο και προτείνει τη μαζική ανακήρυξη διατηρητέων κτιρίων, ως μέσο για τη διατήρηση του οικιστικού χαρακτήρα της. Τα σχέδια αυτά, όμως, δεν προχώρησαν. Ανά διαστήματα έγιναν μεμονωμένοι χαρακτηρισμοί διατηρητέων (συνολικά 54 έως σήμερα, κυρίως στις οδούς Αγησιλάου, Γρανικού, Θερμοπυλών, Μυκάλης και Σαλαμίνος), ωστόσο ο κύριος κτιριακός όγκος της περιοχής παρέμεινε εγκαταλελειμμένος. Το μόνο που «διέσωζε» την παλαιά εικόνα της περιοχής ήταν η μικρή έκταση των οικοπέδων, που τα έκανε ασύμφορα για την ανέγερση πολυκατοικιών, παρά τον πολύ υψηλό συντελεστή δόμησης (έως και ΣΔ4 ανά σημεία, δηλαδή εξαώροφες πολυκατοικίες).
Τώρα το τμήμα παραδοσιακών οικισμών του υπουργείου Περιβάλλοντος επαναφέρει στο τραπέζι την πρότασή του για μαζικές ανακηρύξεις διατηρητέων στο Μεταξουργείο. Η πρότασή του, που έχει δρομολογηθεί και σύντομα θα πάρει την υπογραφή της υπουργού, αφορά τον χαρακτηρισμό 51 κτιρίων, όλα των αρχών του 20ού αιώνα.
Μόνο από ταινίες
Η ιδιαιτερότητα της απόφασης είναι ότι -στην πλειονότητα των περιπτώσεων- αφορά απλά, «λαϊκά» σπίτια και όχι μεγαλοπρεπή νεοκλασικά: ισόγειες κατοικίες, του 1920-'30 με κεραμοσκεπή και μεγάλα παράθυρα. Με μικρές αυλές, στις οποίες η είσοδος γίνεται από τον δρόμο, με λιτά αρχιτεκτονικά στοιχεία και ξύλινα κουφώματα γαλλικού τύπου. Δηλαδή κτίρια που οι νεότεροι γνωρίζουν μόνο... από τις ελληνικές ταινίες του '50.
«Η διαβαθμισμένη διατήρηση των κτιρίων έχει στόχο να συντελέσει στη διάσωση των αξιόλογων δειγμάτων της τοπικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, να συμβάλει στην αναβάθμιση του γειτονικού τους περιβάλλοντος, να αναδείξει τον πολεοδομικό χαρακτήρα της περιοχής, χωρίς όμως να ανακόπτει την πορεία οικιστικής ανάπτυξής της, δίνοντας τη δυνατότητα αρχιτεκτονικών προτάσεων σύζευξης του παλαιού με το νέο», αναφέρει η αιτιολογική έκθεση, την οποία υπογράφει η μελετήτρια της υπηρεσίας Ε. Διαμαντοπούλου.
Ας ελπίσουμε ότι, αφού ολοκληρωθεί ο χαρακτηρισμός, τα κτίρια θα βρουν την τύχη που τους αξίζει, ίσως και με λίγη φαντασία...
Ενα σύντομο ταξίδι στην περιοχή
Απλά λαϊκά σπίτια, που κάποτε στέγασαν τις ελπίδες μιας ολόκληρης γενιάς. Η αιτιολογική έκθεση, για την ανακήρυξή τους ως διατηρητέων, 51 κτιρίων στο Μεταξουργείο μάς κάνει ένα σύντομο ταξίδι στην αρχιτεκτονική της περιοχής στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Χαρακτηριστικά είναι τα κτίρια των φωτογραφιών, που ακόμα και σήμερα ταξιδεύουν τον περαστικό που θα τα παρατηρήσει στην Αθήνα μιας άλλης εποχής...
Σφακτηρίας 22
Ισόγειο κτίριο λαϊκής κατοικίας με στέγη, απλά μορφολογικά στοιχεία και χρονολογία κατασκευής περίπου το 1920. Η είσοδος γίνεται από τον πλαϊνό ακάλυπτο με ξύλινη ταμπλαδωτή πόρτα που τονίζεται από πεσσούς και επιστύλια. Η επίστεψη της πρόσοψης διαμορφώνεται με γείσο, ακροκέραμα, σταγόνες και ταινία διαφορετικού χρώματος. Τα παράθυρα είναι συμμετρικά, ξύλινα γερμανικού τύπου και μικρό προεξέχον γείσο στο άνω μέρος τους.
Σαλαμίνος 48
Ισόγειο κτίριο λαϊκής κατοικίας, εξαιρετικά λιτό στη μορφολογία του, με είσοδο από τον πλαϊνό ακάλυπτο και εσωτερική αυλή. Η κατασκευή του τοποθετείται στα 1930. Το κτίριο είχε ξύλινη στέγη, που έχει αντικατασταθεί με επικάλυψη από ελλενίτ και ξύλινα γαλλικού τύπου κουφώματα.
Σαλαμίνος και Σφακτηρίας
Συγκρότημα δύο ισογείων κτιρίων, λαϊκής κατοικίας και εμπορικού καταστήματος του 1900, με μικρό κοινό ακάλυπτο και εσωτερική αυλή. Το γωνιακό ισόγειο κατάστημα έχει υπόγειο με πρόσβαση από εξωτερική σκάλα (που βλέπει στο πεζοδρόμιο) και ξύλινες δίφυλλες πόρτες -τρεις σε κάθε πρόσοψη, συμμετρικά τοποθετημένες- με τζαμιλίκια και ταμπλάδες. Στα υπέρυθρα υπάρχουν φεγγίτες με σιδεριές και προεξέχοντα γείσα, ενώ η επίστεψη διαμορφώνεται με γείσο και διακοσμητική ταινία. Το δεύτερο κτίσμα (που δεν φαίνεται στη φωτογραφία) είναι μονώροφη κατοικία, υπερυψωμένη με δώμα και είσοδο από τον πλαϊνό ακάλυπτο. Η γενική κατάσταση των δύο κτισμάτων είναι κακή.
"Καθημερινή", 28.08.2010
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)